کتاب امید علیه امید اثر نادژدا ماندلشتام، ترجمه بیژن اشتری، انتشارات نشر ثالث

کتاب «امید علیه امید» نوشته‌ی نادژدا ماندلشتام، نخستین بار در سال ۱۹۷۰ منتشر شد و به‌سرعت به یکی از آثار ماندگار در حوزه خاطرات تاریخی و ادبی بدل گشت. این کتاب روایتی صریح و تلخ از زندگی اسیپ ماندلشتام، شاعر برجسته روس، و سرنوشت او در دوران استبداد استالینی است. در سال ۱۹۳۳، اسیپ ماندلشتام هجویه‌ای پرشور و تند علیه جوزف استالین نوشت؛ اثری که به‌طور مستقیم قدرت و سیاست‌های او را به نقد می‌کشید. همین نوشته، نقطه عطفی در زندگی شاعر شد و پیامدهای سنگینی برایش به همراه آورد. ماندلشتام توسط پلیس امنیتی شوروی دستگیر شد، بارها تحت بازجویی قرار گرفت، به تبعید فرستاده شد و در نهایت دوباره به زندان افتاد. او سرانجام در مسیر انتقال به یکی از اردوگاه‌های کار اجباری استالین جان خود را از دست داد. نادژدا ماندلشتام، همسر وفادار او، در هر دو بار دستگیری در کنار همسرش حضور داشت و لحظه‌ای از همراهی و پشتیبانی او بازنایستاد. او نه‌تنها یار و یاور ماندلشتام در تبعید بود، بلکه به‌عنوان حافظ میراث ادبی او نیز نقش بی‌بدیلی ایفا کرد. کتاب «امید علیه امید» تصویری تکان‌دهنده و به‌شدت تأثیرگذار از چهار سال پایانی زندگی مشترک این دو شخصیت است. نادژدا در این خاطرات، از تلاش‌های بی‌وقفه خود برای رهایی اسیپ سخن می‌گوید، از دغدغه‌اش برای حفظ و نجات دست‌نوشته‌های او یاد می‌کند و رازهای مرگ ناگهانی و تراژیک شاعر بزرگ روس را بازمی‌کاود. این اثر نه‌تنها شرحی بر سرگذشت یک شاعر تبعیدی، بلکه سندی تاریخی از مقاومت در برابر سرکوب و تلاش برای زنده نگه‌داشتن حقیقت است.