کتاب ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه اثر ریچارد پل و لیندا الدر، ترجمه مهدی خسروانی، انتشارات فرهنگ نشر نو

رابطه‌ میان جنبه‌ انتقادی و جنبه‌ خلاقانه اغلب به‌درستی درک نمی‌شود و بسیاری آن را به شکلی نادرست تفسیر می‌کنند. تفکر انتقادی و تفکر خلاق هر دو محصول اندیشه‌ انسانی‌اند، اما نقش و کارکردی متفاوت دارند. خلاقیت فرآیند تولید و آفرینش را محقق می‌سازد، در حالی که تفکر انتقادی عهده‌دار ارزیابی و داوری نتایج این آفرینش است. تعریف دقیق واژه‌ «خلاق» خود بر وجود یک عنصر اساسی تأکید می‌کند؛ یعنی «داشتن یا نشان دادن تخیل و آفرینش هنری یا ذهنی». هنگامی که فرد درگیر تفکر عمیق و باکیفیت می‌شود، ذهن او ناگزیر باید همزمان به تولید ایده‌ها بپردازد و در همان حال به داوری در مورد ارزش و اعتبار آن‌ها نیز اقدام کند. به‌طور خلاصه، اندیشه‌ سالم تنها زمانی شکل می‌گیرد که هم تخیل و خلاقیت و هم معیارهای فکری و انتقادی در کنار یکدیگر عمل کنند. پل و الدر در کتاب‌های خود بارها توضیح داده‌اند که انضباط روشنفکرانه زمانی معنا می‌یابد که در کنار اصالت و بهره‌وری ذهنی قرار گیرد. این دو قطب فکری، یعنی تفکر انتقادی و تفکر خلاق، نه در تضاد بلکه در هم تنیده‌ و مکمل یکدیگرند و جدایی‌ناپذیر از تعالی اندیشه‌ محسوب می‌شوند. چه در ساده‌ترین و عملی‌ترین فعالیت‌های فکری و چه در تخیلی‌ترین آثار هنری و نظری، خلاقیت و نقد همیشه هم‌زمان حضور دارند و در بطن فرآیند اندیشه جریان می‌یابند. ماهیت ذهن انسان در آفرینش اندیشه‌ها و ایده‌های نو است. البته کیفیت این آفرینش از فردی به فرد دیگر متفاوت است، همان‌طور که خود اندیشه‌ها نیز تنوع و تفاوت دارند. برای دستیابی به کیفیت مطلوب، معیارهایی لازم است و همین نیاز، ضرورت تفکر انتقادی را آشکار می‌سازد. پل و الدر در اثر خود با عنوان «ماهیت و کارکردهای تفکر نقادانه و خلاقانه» استدلال می‌کنند که درک عمیق و واقعی این دو شیوه‌ اندیشیدن تنها زمانی ممکن است که آن‌ها را یکپارچه و واحد بدانیم. بنابراین، این کتاب راهنما بر آن است تا پیوند مفهومی میان تفکر انتقادی و تفکر خلاق را معرفی، تحلیل و روشن سازد.