کتاب پژوهش روایی در علوم تربیتی اثر جین کلندینین، ترجمه محمود مهرمحمدی، انتشارات اطراف

کتاب «پژوهش روایی در علوم تربیتی» نوشته جین کلندینین، منبعی جامع برای محققان و دانشجویانی است که به استفاده از روش تحقیق روایتی برای فهم و تفسیر تجربیات زیسته در حوزه علوم تربیتی علاقه دارند. کلندینین در آغاز کتاب، مبانی فلسفی و نظری این رویکرد را طرح می‌کند و بر اهمیت درک تجربیات انسانی به‌عنوان پدیده‌هایی داستانی تأکید دارد؛ جایی که افراد از طریق روایت‌های شخصی، معنای زندگی خود را بازمی‌سازند. این کتاب نشان می‌دهد که رویکرد روایی با احترام به پیچیدگی‌ها و غنای تجربیات زیسته، آن‌ها را نه صرفاً داده‌هایی پژوهشی، بلکه منابع ارزشمند دانش معرفی می‌کند. پس از این بخش، چارچوبی روش‌شناختی و دقیق برای اجرای تحقیق روایی ارائه می‌شود. کلندینین فرآیندهای «زیستن، گفتن، بازگویی و زنده‌کردن داستان‌ها» را محور اصلی این نوع تحقیق معرفی کرده و توضیح می‌دهد که محققان چگونه می‌توانند پرسش‌های روایی را طراحی و اجرا کنند؛ از تدوین هدف‌ها و طراحی سوالات تحقیق گرفته تا گردآوری و تحلیل داده‌های روایی. بخش مهمی از کتاب به بررسی اصول اخلاقی در تحقیق روایی اختصاص دارد. نویسنده بر ضرورت ایجاد و حفظ روابطی متقابل، صادقانه و مبتنی بر احترام میان محقق و مشارکت‌کنندگان تأکید می‌کند؛ مسئله‌ای که اساس اعتبار و پایداری این نوع پژوهش به شمار می‌رود. برای نشان دادن کاربرد عملی این شیوه پژوهشی، کلندینین مجموعه‌ای از مطالعات موردی متنوع ارائه می‌دهد. این نمونه‌ها نشان می‌دهند که چگونه می‌توان از تحقیق روایی برای گشودن گره‌های پیچیده پژوهشی بهره گرفت. هر مطالعه موردی همراه با نقد و تحلیل نویسنده به خواننده کمک می‌کند تا با چالش‌ها، محدودیت‌ها و فرصت‌های موجود در این حوزه آشنا شود. در فصل‌های پایانی، نویسنده بار دیگر به مبانی فلسفی روایت‌پژوهی بازمی‌گردد و پیوندهای آن با رویکردهای فلسفی همچون عمل‌گرایی (پراگماتیسم)، پدیدارشناسی و هرمنوتیک را بررسی می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه این سنت‌های فلسفی در شکل‌گیری روش تحقیق روایی و در شیوه‌هایی که محققان برای تفسیر روایت‌های افراد به‌کار می‌گیرند، تأثیرگذار بوده‌اند و مسیر فکری این رشته را تعیین کرده‌اند. کتاب «پژوهش روایی در علوم تربیتی» با ترکیب مبانی نظری، روش‌شناختی و کاربردی، اثری ارزشمند برای هر پژوهشگری است که قصد دارد از روایت‌ها به‌عنوان ابزاری علمی برای فهم عمیق‌تر و چند‌سویه‌تر زندگی انسانی استفاده کند.