کتاب مارکس و هایدگر اثر کوستاس اکسلوس، ترجمه سهند ستاری، انتشارات هرمس

کتاب «مارکس و هایدگر: تفکر آینده» نوشتۀ کوستاس اکسلوس به بررسی و مقایسۀ آرای دو فیلسوف بزرگ، کارل مارکس و مارتین هایدگر، اختصاص دارد. اکسلوس، فیلسوف یونانی-فرانسوی که بیشتر به دلیل دیدگاه‌هایش دربارۀ فلسفۀ فناوری شناخته می‌شود، این اثر را نخستین بار در سال ۱۳۴۵ خورشیدی (۱۹۶۶ میلادی) منتشر کرد؛ زمانی که جهان با پیشرفت‌های شتابان تکنولوژی و پرسش‌های فلسفی ناشی از آن روبه‌رو بود. این کتاب به شکلی پیشرو بسیاری از مباحثی را مطرح می‌کند که بعدها در زمینه جهانی‌سازی، تکنولوژی و ماهیت دگرگون‌کنندۀ آن در دهه‌های پایانی قرن بیستم اهمیت یافتند. اکسلوس با تکیه بر ایدۀ مشهور مارکس مبنی بر اینکه فیلسوفان تنها به تفسیر جهان پرداخته‌اند، در حالی که هدف اصلی تغییر آن است، نشان می‌دهد چگونه تکنولوژی نه صرفاً ابزاری در زندگی بشر، بلکه نیرویی است که جهان را تعیین و شکل‌دهی می‌کند. او این نگاه را در کنار اندیشۀ هایدگر قرار می‌دهد که ریشۀ سرگشتگی انسان مدرن را در غفلت از مسئلۀ بنیادین «هستی» می‌داند؛ غفلتی که به‌زعم هایدگر فناوری مدرن نقشی محوری در آن ایفا کرده است. یکی از مفاهیم کلیدی اندیشه اکسلوس در این کتاب «بازی جهان» است؛ مفهومی که هستی را نه ایستا و خطی، بلکه جریانی پویا، درهم‌تنیده و همواره در حال دگرگونی می‌بیند. این نگرش در تضاد با رویکردهای جبرگرایانه و ایستای رایج قرار دارد و بر نگاه سیال و تحول‌پذیر به واقعیت تأکید می‌کند. در ادامه، اکسلوس به تمرکز مارکس بر «پراکسیس» یا همان فعالیت عملی می‌پردازد؛ فعالیتی که به واسطۀ آن انسان‌ها قادر به تغییر جهان‌اند. در مقابل، فلسفۀ هایدگر پیرامون پرسش از هستی و نقد بنیادین تکنولوژی مدرن استوار می‌شود. هایدگر بر این باور است که فناوری معاصر، جهان را به منبعی برای بهره‌برداری صرف تقلیل داده و حقیقت وجودی آن را مستور ساخته است. نکتۀ برجستۀ رویکرد اکسلوس این است که او صرفاً مارکس و هایدگر را در کنار یکدیگر قرار نمی‌دهد؛ بلکه در پی آن است تا بینش‌های آنها را با هم ترکیب کند. از دید او، فهم جهان تکنولوژیک مستلزم توجه هم‌زمان به دو بعد اساسی است: عمل‌گرایی و تغییر اجتماعی در اندیشه مارکس و پرسشگری هستی‌شناسانه و نقد تکنولوژی در فلسفه هایدگر. هدف نهایی این ترکیب، شکل‌گیری سبکی تازه از اندیشیدن برای آینده است؛ سبکی که هم انتقادی باشد و هم توانایی آفرینش دگرگونی‌های بنیادین را در زندگی بشر داشته باشد.