کتاب مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده اثر باقر ساروخانی، انتشارات سروش

خانواده، چه به‌عنوان کهن‌ترین نهاد اجتماعی و چه به‌منزلهٔ نخستین مرکز رشد و تربیت انسان، جایگاهی بی‌بدیل و نقشی بنیادین در حیات فردی و جمعی دارد. این نهاد در گذر زمان، همچون سایر ساختارها و نهادهای اجتماعی، دستخوش تحولات گسترده‌ای شده و در مقاطعی نیز با بحران‌های عمیق و چالش‌های جدی مواجه بوده است. از همین رو، پژوهشگران و اندیشمندان بسیاری در رشته‌های گوناگون، به‌ویژه در حوزهٔ جامعه‌شناسی، کوشیده‌اند با تألیف آثار علمی و ارائهٔ راهکارهای کاربردی، به فهم بهتر این نهاد و حل مسائل آن یاری رسانند. از میان آثار ارزشمند در این زمینه، کتاب «مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده» نوشتهٔ باقر ساروخانی، نویسنده و پژوهشگر برجستهٔ ایرانی، جایگاه ویژه‌ای دارد. این اثر حاصل بیش از بیست‌وپنج سال آموزش و تحقیق نویسنده دربارهٔ جامعه‌شناسی خانواده در ایران است و هم برای دانشجویان حوزهٔ علوم اجتماعی و هم برای علاقه‌مندان عمومی به موضوع خانواده، منبعی علمی، روان و قابل‌فهم به‌شمار می‌رود. ساختار کتاب از موضوع ازدواج و سیر تاریخی آن آغاز می‌شود. در فصل دوم، مفهوم «همسان‌همسری» به‌عنوان قاعده‌ای جهانی در انتخاب همسر مورد بررسی قرار گرفته است. فصل سوم به انواع صورت‌های ازدواج اختصاص یافته و در فصل چهارم مسئلهٔ گزینش همسر، علایق فردی و نقش والدین در این فرایند تحلیل می‌شود. در ادامه، فصل پنجم به بررسی ازدواج در ایران معاصر پرداخته و فصل ششم به انواع خانواده و نظریه‌های مرتبط با آن می‌پردازد. موضوع حیات خانواده و عوامل مؤثر بر آن، از جمله اشتغال زنان، محور اصلی فصل هفتم است. همچنین فصل هشتم به تحلیل جامعه‌شناختی انواع خویشاوندی اختصاص دارد. در بخش ضمیمه نیز بحثی دربارهٔ کارکرد جامعه‌شناسی خانواده در گروه‌های خاص، به‌ویژه در میان عشایر ایران، ارائه شده است. مطالعهٔ کتاب «مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده» نه‌تنها به دلیل محتوای غنی و تفکرانگیز آن ارزشمند است، بلکه به‌خاطر نثر روان و انسجام محتوایی، تجربه‌ای لذت‌بخش و آموزنده را برای تمام خوانندگان به همراه دارد و شناختی عمیق‌تر از نهاد بنیادین خانواده در اختیار آنان می‌گذارد.