کتاب فلسفه علم اثر نیکلاس کاپالدی، ترجمه علی حقی، انتشارات سروش

کتاب «فلسفۀ علم» با زیرعنوان «تکامل تاریخی مفاهیم علمی و پیامدهای فلسفی آن‌ها» نوشته نیکلاس کاپالدی، اثری مهم در حوزه فلسفۀ علم است. رویکرد اصلی نویسنده بر این اصل استوار است که فلسفۀ علم بدون توجه به تاریخ علم ناقص و ناتوان خواهد بود؛ از همین رو کاپالدی عملاً فلسفۀ علم را در بستر تاریخ علم تحلیل و بررسی می‌کند. در فصل نخست کتاب، نویسنده با طرح این پرسش آغاز می‌کند که «فلسفۀ علم چیست؟». برای پاسخ به این پرسش، او ابتدا مفهوم «علم» را روشن می‌سازد، سپس به تعریف فلسفه به‌طور کلی می‌پردازد و از همان‌جا زمینه را برای معرفی یکی از شاخه‌های مهم فلسفه، یعنی فلسفۀ علم، فراهم می‌کند. فصل دوم کتاب به مرور تاریخ اندیشه‌های علمی از یونان باستان تا عصر رنسانس اختصاص یافته است. کاپالدی در این بخش از اندیشه‌های فیلسوفان یونانی آغاز کرده و مسیر فکری را تا آثار نیکلاس کوزانوس در رنسانس دنبال می‌کند. در فصل سوم، تمرکز نویسنده بر آراء فرانسیس بیکن است و او به تفصیل به تقسیم‌بندی علوم از دیدگاه بیکن، نظریۀ «بت‌ها» و همچنین «آتلانتیس نو» می‌پردازد. فصل چهارم کتاب به موضوع انقلاب کوپرنیکی و پیامدهای گسترده آن در تحول نگاه علمی بشر اختصاص دارد. در ادامه و در فصل پنجم، دیدگاه‌های جانشینان کوپرنیک ـ به‌ویژه کپلر ـ مورد بررسی قرار می‌گیرد. پس از آن، فصل ششم به نظریات گالیله و دستاوردهای بنیادین او در تحول علم اختصاص دارد. سپس در فصل هفتم، کاپالدی تلاش‌های فلسفی و ریاضی دکارت را در ارتباط با علوم مختلف شرح می‌دهد. در فصل هشتم، نویسنده تصویری از جهان علمی پیش از نیوتون ارائه می‌کند تا خواننده برای درک بهتر انقلاب علمی نیوتونی آماده شود؛ موضوعی که به‌طور ویژه در فصل نهم مطرح شده است. پس از طرح ایده‌های نیوتون، کتاب به نقد هیوم درباره قانون علیت و مسئلۀ استقراء می‌پردازد. فصل یازدهم به بررسی علم و نظریه‌های علمی در قرن نوزدهم اختصاص دارد؛ در این بخش آثار و اندیشه‌های فیلسوفان و دانشمندان مهمی چون کانت، گاوس، هرشل، هیول و نیز جان استوارت میل تحلیل می‌شود. در فصل دوازدهم، به نظریات انیشتین و تأثیر بنیادین او بر دگرگونی چشم‌انداز علمی پرداخته می‌شود. فصل سیزدهم به بحث عمیق و جذاب نظریۀ کوانتوم اختصاص یافته است؛ کاپالدی در این فصل ضمن تشریح مبانی این نظریه، به پیامدهای فلسفی آن همچون تضعیف مفهوم موجبیت علی اشاره می‌کند. در فصل پایانی، نویسنده جمع‌بندی جامعی از پرسش‌های اساسی فلسفۀ علم ارائه داده و آن‌ها را در پرتو مباحث پیشین کتاب مورد ارزیابی قرار می‌دهد. این ساختار منسجم، کتاب را به منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان فلسفۀ علم و تاریخ علم بدل کرده است.