کتاب انسان در عرف و عرفان اثر حسن حسن زاده آملی، انتشارات سروش

این کتاب رساله‌ای است دربارۀ جایگاه انسان در عرفان، بر پایۀ معارف قرآن کریم و اخبار وسایط فیض الهی، که به قلم استاد آیت‌الله حسن‌زاده آملی در چهار فصل تدوین شده است. فصول کتاب با عناوین «در تعریف انسان»، «مراد از عرفان در موضوع رساله»، «تمثلات و القاءات سبوحی» و «اصول ایقانی» تنظیم شده‌اند. نویسنده ارجمند، همچون دیگر آثار علمی و عرفانی خود، این کتاب را نیز با نثری روان و قابل فهم برای همگان به نگارش درآورده است. مراد از عرفان در این رساله، عرفانی مبتنی بر توحید صمدی و سلوک عارف بالله است؛ عرفانی که اصالت آن در انسان‌سازی و تعالی نفس نهفته و حقیقت آن همان منطق وحی، یعنی قرآن کریم است. تمام تعالیم و بیانات امامان معصوم‌(ع) در این زمینه، در واقع تفسیر انفسی قرآن کریم به شمار می‌آید. در منطق رایج، انسان را «حیوان ناطق» تعریف کرده‌اند؛ اما در عرفان، انسان کسی است که استعدادها و قابلیت‌هایی درونی دارد که اگر به فعلیت برسند و به فضایل اخلاقی و صفات ربوبی آراسته گردند، او دیگر صرفاً حیوان ناطق نخواهد بود؛ بلکه به مقام «انسان حقیقی» و «انسان کامل» ارتقا می‌یابد. نویسنده در بخشی از کتاب، رویدادها و تجربه‌های سلوک عرفان عملی خود را بازگو کرده و در ادامۀ اثر، اصول و مبانی مستنبط از آن تجربیات را توضیح می‌دهد. این ترکیب از بیان شهودی و استدلالی، ساختار کتاب را غنی‌تر ساخته و آن را به منبعی ارزشمند در حوزۀ عرفان اسلامی و مطالعات قرآنی تبدیل کرده است.