کتاب پلیکان اثر آگوست استریندبرگ، ترجمه جواد عاطفه، انتشارات افراز

نمایش «پلیکان» نوشتهٔ آگوست استریندبرگ، از شناخته‌شده‌ترین و تأثیرگذارترین نمایشنامه‌های جهان به شمار می‌رود. این اثر پرتنش به جدال‌های درونی و بیرونی اعضای یک خانواده می‌پردازد و سرانجام آنان را به سوی فاجعه‌ای ناگزیر سوق می‌دهد. استریندبرگ در این نمایشنامه، فضای یک خانواده را ترسیم می‌کند که به‌تازگی پدر خود را از دست داده‌اند و در نبود او، رازها، خیانت‌ها و تضادهای عاطفی فروخفته سر باز می‌کند. در «پلیکان»، پدر به‌عنوان نماد فداکاری تصویر می‌شود؛ شخصیتی که به دلیل خیانت آشکار همسرش و رابطهٔ پنهانی او با داماد خانواده، سرشار از ناامیدی و یأس می‌گردد. مادر نه‌تنها در نقش واقعی یک مادر حاضر نیست، بلکه حتی از دادن غذای کافی به فرزندانش دریغ می‌کند. او دخترش را وسیله‌ای برای تحقق خواسته‌های شخصی می‌بیند و بی‌رحمانه او را قربانی امیال خود می‌سازد. پسر خانواده که تحصیلات حقوقی‌اش را به پایان رسانده، گرفتار بحران‌های روحی شده و برای فرار از واقعیت به الکل وابسته می‌شود. در سوی دیگر، داماد نمایندهٔ طمع وراثتی است که در پی دستیابی به دارایی و ارثیهٔ خانواده نقشه‌ می‌چیند. بسیاری از منتقدان اروپایی «پلیکان» را نمونه‌ای برجسته از نمایشنامهٔ واقع‌گرایانه دانسته‌اند که بی‌پرده تلخی‌های زندگی خانوادگی را آشکار می‌کند. شماری دیگر، این اثر را بازتابی از وضعیت سیاسی و اجتماعی اروپا در آستانهٔ جنگ جهانی اول می‌دانند؛ دوره‌ای که به‌جای همبستگی، فروپاشی، تفرقه و در نهایت شعله‌ور شدن آتش جنگ قارهٔ اروپا را در بر گرفت. این نمایشنامه در کشورهای مختلف جهان بارها روی صحنه رفته، توسط شبکه‌های رادیویی ضبط و پخش شده و میلیون‌ها شنونده در جای‌جای دنیا آن را تجربه کرده‌اند. عنوان «پلیکان» برگرفته از کتاب مقدس است؛ جایی که پرنده‌ای مادرانه، در نبود غذا، با منقار سینهٔ خود را می‌شکافد و جگر و قلبش را خوراک جوجه‌هایش می‌کند. این تصویر، چارچوبی نمادین برای درک عمق تضاد میان مفهوم فداکاری و واقعیت تلخ خودخواهی در نمایش فراهم می‌سازد. آگوست استریندبرگ، از مهم‌ترین نویسندگان و اندیشمندان اسکاندیناوی، در تاریخ ادبیات به‌عنوان یکی از پیشگامان تئاتر مدرن جایگاهی ویژه دارد. شهرت او تنها به «پلیکان» محدود نمی‌شود؛ آثار برجسته‌ای چون «نمایش یک رویا»، «دوشیزه ژولی»، «یاغی»، «به‌سوی دمشق»، «پدر»، «پاریا و قوی‌تر»، «طلبکاران» و «سونات اشباح» نیز بخشی از کارنامهٔ درخشان او را تشکیل می‌دهند. آثار استریندبرگ به دلیل پیوند میان واقعیت‌های تلخ زندگی، روان‌شناسی شخصیت‌ها و نقد بی‌رحمانهٔ جامعه، همچنان منبع الهام نویسندگان و کارگردانان تئاتر در سراسر جهان هستند.