کتاب کمونیسم رفت،ما ماندیم و حتی خندیدیم اثر اسلاونکا دراکولیچ، ترجمه رویا رضوانی، انتشارات گمان

این کتاب که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مطالعات زنان در دهه‌ نود میلادی شناخته می‌شود، به بررسی مبارزات روزمره‌ زنان تحت رژیم مارکسیستی در جمهوری سابق یوگسلاوی می‌پردازد. اسلاونکا دراکولیچ، روزنامه‌نگار و رمان‌نویس برجسته، با بهره‌گیری از طنز ظریف و همدلی انسانی، تجربیات خود و دیگر زنان کشورهای اروپای شرقی را در دوران کمونیسم روایت می‌کند؛ زنانی که در پشت پرده‌ آهنین زندگی می‌کردند و رنج‌های بسیاری را متحمل می‌شدند. مقالات دراکولیچ همچون پرتره‌ای واقع‌گرایانه، فراتر از لفاظی‌های سیاسی، پیامدها و زخم‌های به‌جامانده از این رژیم‌ها را آشکار می‌سازند. او نشان می‌دهد که اگرچه دیوار برلین فرو ریخت، اما ایدئولوژی کمونیستی به این سرعت محو نشد و زندگی‌ای که با ترس و محدودیت سپری شده بود، به‌سادگی از حافظه‌ها پاک نخواهد شد. تمرکز اصلی این اثر بر رابطه‌ پیچیده‌ای است که دراکولیچ میان اشیای مادی با روح، زنانگی و فردیت کشف کرده است. او این پیوند را پیامدی اجتناب‌ناپذیر از سبک زندگی خاصی می‌داند؛ سبکی که در ظاهر با سرمایه‌داری و کالایی‌شدن مخالفت می‌کند، اما در عمل، ترکیبی متناقض از هر دو را پدید می‌آورد. دراکولیچ در بخش‌های مختلف کتاب، سختی‌هایی را بررسی می‌کند که زنان در چنین شرایطی با آن روبه‌رو بودند؛ از جمله ناتوانی در دستیابی به ابتدایی‌ترین نیازهایی که می‌توانست به آنان امکان ابراز زنانگی بدهد. رژیم حاکم حتی به بهانه‌ «بورژوایی بودن» اجازه نمی‌داد لباس‌هایی بپوشند که به آنها احساس زن‌بودن و هویت فردی می‌بخشید. او در پایان با اشاره به سفرهای خود توضیح می‌دهد: سفر کردم تا این تغییرات پس از انقلاب را از نزدیک، به‌ویژه در زندگی زنان کشورهای مختلف، بررسی کنم. در خانه‌ها و آشپزخانه‌هایشان نشستم و زنان درباره‌ زندگی، فرزندان و همسرانشان با من سخن گفتند. آن‌گاه دریافتم که طرح کلی زندگی ما تقریباً یکسان است. ما زنان چشم‌انداز مشترکی داشتیم که با نگاه مردان متفاوت بود؛ نگاهی ساده، زمینی و به دور از پیچیدگی‌های ایدئولوژیک. این کتاب نه‌تنها روایتی تاریخی از زندگی زنان در دوران کمونیسم است، بلکه منبعی ارزشمند برای مطالعه‌ جامعه‌شناسی زنان، نقش سیاست در زندگی روزمره و بازتاب هویت زنانه در برابر ساختارهای سرکوب‌گر به شمار می‌آید.