کتاب عقل ساد اثر موریس بلانشو، ترجمه سمیرا رشید پور، انتشارات بیدگل

موریس بلانشو در کتاب «عقل ساد» که نخستین‌بار در سال ۱۳۲۸ خورشیدی (۱۹۴۹ میلادی) منتشر شد، پروژه انتقادی خود را با قدرت از جریان‌های فکری برجسته روزگارش، یعنی سوررئالیسم و اگزیستانسیالیسم، جدا و متمایز می‌سازد. این اثر، نقطه عطفی در نحوه مواجهه با ادبیات و اندیشه مدرن به شمار می‌رود. امروز نیز لوترامون و ساد، این چهره‌های منحصربه‌فرد در تاریخ ادبیات و فلسفه، به همان اندازه که در پاریس پس از جنگ جهانی دوم الهام‌بخش بودند، برای نظریه‌پردازان زبان، عقل و اندیشه انتقادی اهمیت دارند و همچنان موضوع تفسیر و بازاندیشی‌اند. در اندیشه ساد، «انسان سادی» همواره در نبردی دائمی با دیگری قرار دارد؛ دیگری‌ای که می‌تواند در قالب قانون، طبیعت یا خدا ظاهر شود. این نبرد بر پایه مواجهه با نیروهای خصمانه شکل می‌گیرد. انسان سادی می‌داند که این نیروها وجود دارند، اما برای فهم واقعیت و نحوه مقابله با آنها، باید شرطی بنیادی قائل شود: اینکه خود را در برابر این نیروها به‌مثابه ضدقدرتی مطلق قرار دهد. از این رو، او با رد و نفی سایر نیروها و تلاش برای دستیابی به بالاترین درجه نیرو، یعنی «قدرت مطلق»، گام برمی‌دارد. قدرت نزد ساد ماهیتی سلبی دارد و موجودیتش را از ویرانی، خشونت و کشتار حفظ می‌کند. پیامد چنین نگرشی، پیدایش نوعی حاکمیت مطلق است که آزادی نیز از دل آن حاصل می‌شود؛ آزادی‌ای که از قدرت برمی‌خیزد و به فرد امکان می‌دهد تا هویت و اراده خویش را محقق سازد. به تعبیر دیگر، ساد قدرتِ ویرانگر و جهان‌ساز را نه به‌عنوان نیرویی وابسته به هستی‌های دیگر، بلکه به‌مثابه عنصری کلی و بنیادی در نظر می‌گیرد؛ قدرتی که بنیانش بر عدم و بر نفی هرآنچه غیر از خود است استوار شده است.