کتاب پاپ و مرتد اثر مایکل وایت، ترجمه فروغ پوریاوری، انتشارات نشر ثالث

جوردانو برونو در جست‌وجوی بنیان‌گذاری یک نظام فکری جامع بود؛ نظامی که همه‌چیز را به چالش بکشد و هیچ مرزی برای اندیشه قائل نشود. همین رویکرد سبب شد نه‌تنها حمایت برخی از چهره‌های قدرتمند زمانه خود را جلب کند، بلکه به تقابل مستقیم با کلیسای کاتولیک نیز کشیده شود. او به‌دست دادگاه تفتیش عقاید دستگیر شد و به اتهام بدعت‌گذاری محاکمه گردید. برونو سال‌ها در زندان رنج کشید، تحت شکنجه قرار گرفت و پس از تحمل هشت سال سختی، سرانجام در سال ۱۶۰۰ میلادی در آتش سوزانده شد. واتیکان بعدها تنها اعلام کرد که از شیوه آتش‌زدن پشیمان است، اما هرگز حاضر نشد او را ببخشد. با وجود این، فلسفه جوردانو برونو گسترشی چشمگیر یافت. اندیشه‌های انقلابی او الهام‌بخش دانشمندان بزرگی چون گالیله، ایزاک نیوتن، کریستین هویگنس و گوتفرید لایب‌نیتس شد. آزمایش‌های فکری‌اش حتی پیش از نظریه‌پردازی‌های بزرگان قرن بیستم، از جمله کارل پوپر، مطرح شده بود. برداشت‌های دینی متفاوت او جریان‌های فکری نوینی را برانگیخت و متفکرانی چون باروخ اسپینوزا را تحت تأثیر قرار داد. افزون بر این، تأملاتش درباره «هنر حافظه» نفوذ عمیقی بر آثار ویلیام شکسپیر گذاشت. مایکل وایت در بررسی سال‌های پایانی عمر برونو ــ دوران دستگیری، محاکمه و تهدیدهایی که کلیسای کاتولیک علیه او به‌کار برد ــ نشان می‌دهد که چگونه این نابغه، فراتر از یک فیلسوف، تبدیل به شهید آزاداندیشی و یکی از بنیان‌گذاران راه رسیدن به دنیای مدرن شد. این روایت، داستانی واقعی است که نویسنده با تکیه بر منابع محدود تاریخی توانسته از میان زندگی جوردانو برونو ــ آخرین بدعت‌گذاری که در دادگاه تفتیش عقاید رم به آتش کشیده شد ــ به دست آورد. اندیشه‌های برونو شگفتی‌برانگیز و پیشرو بودند. او باور داشت که جهان بی‌نهایت است و هیچ مرکز معینی در آن برای زمین وجود ندارد. نورهای درخشان آسمان شب را ستارگانی همسان خورشید ما می‌دانست؛ هرکدام با سیاره‌هایی احتمالی در مدار خود، و شاید حتی با موجوداتی شبیه انسان بر سطح آن‌ها.