کتاب رساله معماریه اثر جعفر افندی، ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی، انتشارات فرهنگستان هنر

در تاریخ معماری ترکیه، درباره زندگی و آثار معماران ترک مطالب اندکی به‌صورت منسجم نوشته شده است. اطلاعات موجود بیشتر در مقالات متفرقه پراکنده است و پژوهشگران برای دستیابی به آنها ناچارند با دقت و حوصله فراوان این داده‌ها را از منابع گوناگون استخراج کنند. با این حال، از میان منابع معتبر می‌توان به یادداشت‌های مربوط به زندگی و آثار میمار کوجا سینان اشاره کرد. این یادداشت‌ها که توسط سای مصطفی چلبی در زمان حیات سینان نگاشته شده، همراه با دیگر نسخه‌های خطی و دست‌نوشته‌های او، نمونه‌ای شناخته‌شده در نوع خود به شمار می‌آید و ارزش مطالعاتی بالایی دارد. نمونه مهم دیگر، کتاب «رساله معماریه» است که جعفر افندی در سال ۱۰۲۳ هجری قمری (۱۶۱۴ میلادی) درباره زندگی و آثار سدفکار محمد آقا، معمار برجسته مسجد سلطان احمد، نگاشته است. این اثر یکی از منابع شاخص برای آگاهی از سنت معماری عثمانی محسوب می‌شود. بر پایه نخستین گزارش‌ها، هوارد کرین در مقاله‌ای پژوهشی درباره منابع مکتوب هنر و معماری عثمانی که در مجله مؤسسه علوم مجارستان در استانبول، توران، در تاریخ ۱۷ آوریل ۱۹۱۸ منتشر شد، برای نخستین بار به «رساله معماریه» اشاره کرد. پس از آن نیز در سال ۱۹۲۶، احمد جودت بیگ، مدیر روزنامه «ایقدام»، با انتشار مجموعه‌ای از پنج مقاله این رساله را معرفی و خلاصه‌ای از محتوای آن را ارائه داد. به این ترتیب، منابع یادشده از جمله نخستین و مهم‌ترین مکتوبات درباره تاریخ معماری و زندگی شخصی معماران بزرگ ترکیه و عثمانی محسوب می‌شوند و همچنان برای پژوهشگران همین حوزه، جایگاه و ارزش بالایی دارند.