کتاب تفکر زائد اثر محمدجعفر مصفا، انتشارات نفس

کتاب «تفکر زائد» نوشته‌ی «محمدجعفر مصفا» اثری عمیق و اندیشمندانه است که به بررسی ابعاد مختلف این نوع تفکر یا به تعبیر نویسنده «توهم» می‌پردازد. مصفا در این اثر توضیح می‌دهد که ذهن انسان هنگام مواجهه با رویدادها و اتفاقات زندگی، معمولاً دو شیوه برداشت دارد: نخست، رویکردی واقعی و عینی در ارتباط با حادثه و دوم، نگرشی ذهنی و تفسیری. برای توضیح بهتر، نویسنده مثالی از راه رفتن می‌آورد. مشاهده‌ی گام‌های بلند یا کوتاه، و یا تند و آهسته رفتن، نوعی ارتباط واقعی است که میان ذهن و واقعه پدید می‌آید. اما ذهن در همین لحظه پا را فراتر می‌گذارد و به جای مشاهده‌ی خالص، دست به تفسیر می‌زند؛ برای نمونه، ممکن است راه رفتن را متکبرانه، موقرانه یا حتی خصمانه تعبیر کند. این بخش دوم، محصول ذهن است و نه واقعیت بیرونی، و از نظر نویسنده به هیچ وجه برای انسان ضروری یا طبیعی نیست. چنین رویکردی همان چیزی است که مصفا آن را «تفکر زائد» می‌نامد. از دیدگاه نویسنده، «تفکر زائد» امری تحمیلی و غیرذاتی است که نه‌تنها برای انسان سودی ندارد، بلکه پیامدهای ناخوشایندی بر رفتار، تصمیم‌گیری و کیفیت زندگی می‌گذارد. او در سراسر کتاب، این نوع تفکر را کالبدشکافی کرده و نشان می‌دهد چگونه ذهن با افزودن لایه‌های تفسیر و مقایسه، زندگی واقعی را از ما دور می‌کند. مصفا در «تفکر زائد» با زبانی تند و بی‌پروا، قلم خویش را همچون تبری بر ریشه‌ی بسیاری از پیش‌فرض‌ها و باورهای نادرست فرود می‌آورد؛ باورهایی که در قالب عرف، ارزش و سنت به انسان تحمیل شده‌اند. او با نگاهی روانشناسانه، نقش «تفکر زائد» و مقایسه‌های بیهوده را در کاهش شفافیت ذهن و افت کیفیت زندگی آشکار می‌سازد. این کتاب با نگاهی ژرف‌کاوانه توانسته پرده از موهوماتی بردارد که به‌ظاهر هویت انسان را می‌سازند، اما در حقیقت مانعی بزرگ در برابر کشف «منِ اصیل» و ذهن آزاد او هستند. «تفکر زائد» در نهایت مخاطب را به سمت رهایی از بار سنگین توهمات ذهنی و بازگشت به هویت حقیقی انسان سوق می‌دهد.