کتاب دانش خطرناک اثر رابرت اروین، ترجمه محمد دهقانی، انتشارات ماهی

انتشار کتاب تأثیرگذار «شرق‌شناسی» اثر ادوارد سعید در سال ۱۹۸۱، تاریخ مطالعات غربی درباره فرهنگ اسلامی را به‌طور جدی زیر سؤال برد. سعید در این اثر سنت علمی شرق‌شناسی را محکوم کرد و آن را روایتی نادرست و تحقیرآمیز از جوامع مسلمان و نهادهای آنان دانست. پس از آن، واژه‌های «شرقی» و «مستشرق» بار معنایی منفی و تحقیرکننده‌ای یافتند. اما پرسش‌های اساسی همچنان باقی می‌ماند: شرق‌شناسی دقیقاً چیست؟ شرق‌شناسان چه کسانی هستند؟ و چرا در کتاب سعید، پژوهشگران غربیِ فرهنگ اسلامی به‌عنوان ابزار پنهان امپریالیسم اروپایی معرفی شدند؟ رابرت ایروین در کتاب «دانشِ خطرناک؛ شرق‌شناسی و مصائب آن» پاسخی متفاوت ارائه می‌دهد. او با روایتی پرجزئیات، زنده و جذاب از اندیشمندان، مترجمان و شخصیت‌های گوناگونی که سهمی در انتقال شناخت از جهان اسلام به غرب داشته‌اند، تاریخچه‌ای نو و پیشگامانه از شرق‌شناسی ترسیم می‌کند. ایروین در تحلیل خود، از برداشت‌های یونان باستان از ایرانیان گرفته تا تلاش نخستین مترجمان آثار عربی در اروپای غربی و حتی نگاه جوامع اسلامی معاصر به مطالعات غرب درباره اسلام، نشان می‌دهد که میراث مستشرقان نه‌تنها برای پژوهشگران امروز ارزشمند است، بلکه برای تمامی کسانی که به پرورش درک متقابل و گفت‌وگوی بین‌فرهنگی باور دارند نیز اهمیتی بنیادین دارد. از نگاه او، این میراث می‌تواند در پر کردن شکاف‌های واقعی یا خیالی میان تمدن اسلامی و تمدن غربی نقشی اساسی داشته باشد. کتاب «دانش خطرناک؛ شرق‌شناسی و مصائب آن» اثری خواندنی، پرکشش و در عین حال جدی است؛ کتابی که هم جنبه‌ای سرگرم‌کننده و تاریخی دارد و هم نقدی جسورانه به تلقی‌های یک‌سویه ارائه می‌کند. این اثر به‌نوعی تلاشی است برای بازنگری سریع در برداشت‌های ما از رابطه فرهنگ غرب با نزدیک‌ترین همسایگان تاریخی و فکری‌اش، یعنی جهان اسلام.