کتاب تاریخ تئاتر سیاسی اثر زیگفرید ملشینگر، ترجمه سعید فرهودی، انتشارات سروش

کتاب «تاریخ تئاتر سیاسی» نوشته زیگفرید ملشینگر پژوهشی گسترده و عمیق در پیوند میان تئاتر و سیاست در طول تاریخ است. این اثر نشان می‌دهد که چگونه تئاتر در دوره‌های مختلف به‌عنوان ابزاری قدرتمند برای بیان سیاسی، تبلیغات حکومتی و همچنین مقاومت اجتماعی به‌کار گرفته شده و همواره رابطه‌ای مستقیم با قدرت و ساختارهای سیاسی داشته است. ملشینگر، پژوهشگر برجسته تاریخ تئاتر و اندیشه سیاسی، در این مجموعه روند شکل‌گیری و تکامل تئاتر سیاسی را از آغاز تا دوران معاصر دنبال می‌کند. او بررسی می‌کند که چگونه ایدئولوژی‌ها و نظام‌های سیاسی بر صحنه تئاتر تأثیر گذاشته‌اند و در عین حال نشان می‌دهد که تئاتر در بسیاری از مواقع نه‌تنها بازتاب‌دهنده قدرت اجتماعی بوده، بلکه خود نقشی حیاتی در ایجاد تغییرات سیاسی و اجتماعی ایفا کرده است. این کتاب با مروری بر تئاتر باستان آغاز می‌شود؛ جایی که نخستین اجراها اغلب حامل پیام‌های سیاسی بودند، چه در بزرگداشت حاکمان و خدایان و چه در نقد دولت از طریق طنز و کمدی. در ادامه، ملشینگر به دوره‌های قرون وسطی و رنسانس می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه تئاتر سیاسی در کنار رشد سلطنت‌ها، کلیسا و دولت‌های ملی شکل تازه‌ای به خود گرفت. در بخش مربوط به دوران مدرن، نویسنده به نقطه اوج تبلور تئاتر سیاسی می‌رسد و به تفصیل نقش نمایشنامه‌نویسان بزرگی چون برتولت برشت، آنتونن آرتو و آگوستو بوال را بررسی می‌کند. در این مقطع، تئاتر تبدیل به بستری جدی برای گفت‌وگوی سیاسی شد و جریان‌هایی همچون «تئاتر حماسی»، «تئاتر ستمدیدگان» و «تئاتر آژیت‌پراپ» پدید آمدند که هدفشان به چالش کشیدن وضع موجود و برانگیختن مخاطب به تفکر انتقادی درباره مسائل اجتماعی و سیاسی بود. در بخش معاصر کتاب، ملشینگر به بررسی چگونگی تداوم تأثیرگذاری تئاتر سیاسی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این هنر در مواجهه با چالش‌های تازه، از جمله جهانی‌شدن، بحران‌های اقلیمی و بازگشت رژیم‌های استبدادی، همچنان قدرت پویایی خود را حفظ کرده است. او همچنین نقش تئاتر در جنبش‌های هویتی، عدالت‌خواهی و کنشگری سیاسی امروز را پررنگ می‌سازد. یکی دیگر از بخش‌های ارزشمند کتاب، مرور بر لحظات تاریخی مهم است؛ از انقلاب فرانسه و نقش تئاتر در شکل‌دهی به آن، تا جنبش‌های حقوق مدنی معاصر. نویسنده همچنین به شرایطی می‌پردازد که در رژیم‌های توتالیتر، تئاتر به ابزاری در خدمت کنترل دولت تبدیل شد، در حالی که در موقعیت‌های مقاومت سیاسی، به رسانه‌ای اثربخش برای اعتراض و براندازی تبدیل گشت. کتاب «تاریخ تئاتر سیاسی» منبعی کلیدی برای هر پژوهشگر، دانشجو و علاقه‌مند به پیوند میان تئاتر، سیاست و تحولات اجتماعی است. ملشینگر با بررسی دقیق و موشکافانه رابطه میان اجرا و قدرت، تصویری جامع از نقش تئاتر در شکل‌گیری واقعیت‌های سیاسی ارائه می‌دهد. این اثر نه‌تنها روایتگر تاریخ تئاتر سیاسی است، بلکه به خواننده کمک می‌کند شیوه‌هایی را بازخوانی کند که از رهگذر آن‌ها تئاتر تا امروز همچنان فضایی برای مقاومت، نقد و تحول در جامعه باقی مانده است.