کتاب چادر کردیم رفتیم تماشا اثر زهره ترابی، انتشارات اطراف

پیش از پیدایش رسانه‌های جمعی که جهان را به دهکده‌ای کوچک و به‌هم‌پیوسته بدل کردند، انسان‌ها در هر نقطه از دنیا از رویدادها و فرهنگ‌های دیگر مناطق بی‌خبر بودند. در آن دوران، آشنایی مردم با فرهنگ، جغرافیا و زندگی مردمان دیگر، تنها از طریق روایت کسانی ممکن می‌شد که راه سفر در پیش می‌گرفتند و مشاهدات خود را در قالب سفرنامه می‌نوشتند. ازاین‌رو، دقت و صداقت نگارنده‌ی سفرنامه نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزش و ماندگاری اثر داشت. هر سفرنامه، به سبب ثبت بخشی از تاریخ در بستر زمان و مکان، برای نسل‌های آینده ارزشی پژوهشی و مطالعاتی پیدا می‌کرد. در میان دوران‌های مختلف تاریخی، دوره‌ی قاجار به‌عنوان عصر تجدد و شکوفایی در شناخت علوم و هنرها شناخته می‌شود. علاقه‌ی شاهان قاجار به سفر و تشویق آنان نسبت به نویسندگان و ادیبان، موجب شد تا این دوره از نظر نگارش سفرنامه‌ها بسیار پربار و غنی باشد. با این حال، بیشتر سفرنامه‌نویسان آن دوران مردان بودند و به همین دلیل، در بسیاری از این آثار جای خالی زاویه‌دید زنانه احساس می‌شود؛ نکاتی که تنها نگاه دقیق و ریزبین زنان می‌توانست آن‌ها را به تصویر بکشد. در این میان، «سفرنامه‌ی عالیه‌خانم شیرازی» نمونه‌ای ارزشمند به شمار می‌آید؛ اثری که به‌دلیل روایت زنانه‌اش، منبعی معتبر برای مطالعه و مقایسه با دیگر سفرنامه‌های عصر قاجار محسوب می‌شود. این سفرنامه در دوران ناصرالدین‌شاه قاجار نگاشته شده و شرح سفر نویسنده از کرمان تا بمبئی هند و سپس زیارت خانه‌ی خدا را روایت می‌کند. بخش دوم کتاب با پایان سفر حج و بازگشت عالیه‌خانم به تهران آغاز می‌شود؛ جایی که راوی مدتی در دربار ناصرالدین‌شاه اقامت می‌کند و مشاهدات خود از فضای درباری و زندگی اندرونی شاه را بیان می‌نماید. برخلاف بسیاری از آثار هم‌دوره‌اش که توسط نزدیکان دربار نوشته شده‌اند، در این اثر بیننده با نگاهی بیرونی و متفاوت روبه‌روست. روایت عالیه‌خانم از فضای اجتماعات زنانه، جایگاه بانوان قاجاری در ساختارهای قدرت و نفوذ آن‌ها در رویدادهای درباری، برای خواننده جذاب و خواندنی است. انتشارات اطراف این سفرنامه را با عنوان «چادر کردیم رفتیم تماشا» به کوشش زهره ترابی گردآوری و تدوین کرده است؛ اثری که نه‌تنها از نظر تاریخی و ادبی، بلکه از منظر فرهنگی و جامعه‌شناختی نیز ارزش مطالعه دارد.