کتاب روان‌کاوی و ادبیات و هنر اثر علی شریعت کاشانی، انتشارات نشر نظر

بی‌تردید از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در شکل‌گیری و درک هنر، روان‌کاوی است. این علم، شناختی عمیق از درونیات هنرمند فراهم می‌آورد و به‌تبع آن، در شناخت اثر هنری نیز نقشی اساسی دارد. در شاخهٔ نقاشی، این تأثیر آشکارتر است؛ زیرا تکانه‌های ذهنی نقاش اغلب لحظه‌ای و بر پایهٔ احساسات آنی شکل می‌گیرند و به همین دلیل ارتباط مستقیمی با ناخودآگاه او دارند. هرگاه سخن از روان‌کاوی به میان می‌آید، نام نابغه‌ای بزرگ نیز همراه آن مطرح می‌شود: زیگموند فروید. فروید، بنیان‌گذار روان‌کاوی، پژوهش‌ها و تحقیقات گسترده‌ای در زمینه‌های گوناگون انجام داده است. در این کتاب، به چگونگی کاربرد نظریهٔ روان‌کاوی و مفاهیم بنیادی آن در تحلیل آثار ادبی و هنری پرداخته می‌شود. خواننده در خلال مطالعه نه‌تنها با نتایج و دستاوردهای این نگرش آشنا می‌شود، بلکه فرصت می‌یابد تا چهره‌ای دیگر از فروید را نیز بشناسد. کتاب از شش بخش تشکیل شده است. پنج بخش نخست به نحوهٔ نگاه فروید و تأثیر نظریهٔ روان‌کاوی او بر ادبیات و هنر اختصاص دارد و بخش ششم، مناسبات میان روان‌کاوی و آثار هنری و ادبی در دوران پس از فروید را بررسی می‌کند. بخش نخست با عنوان «فروید از ادبیات و هنر و نقد تا روان‌کاوی و مابعدروان‌شناسی» در حکم درآمدی است بر گفتارهای اصلی کتاب که از بخش دوم تا ششم ادامه می‌یابد. در پایان، نویسنده زندگی‌نامهٔ کوتاهی از برخی هنرمندان و نویسندگانی ارائه کرده است که نامشان در طول متن آمده است. این ساختار مجموعه‌ای منسجم از بررسی ارتباط میان روان‌کاوی، هنر و ادبیات فراهم می‌آورد و خواننده را با ابعادی تازه از اندیشهٔ فروید آشنا می‌سازد.