کتاب تراژدی علم آمریکایی: از ترومن تا ترامپ اثر کلیفورد دی کانر، ترجمه سجاد احمدیان، انتشارات امیرکبیر

کتاب «تراژدی علم آمریکایی: از ترومن تا ترامپ» نوشتۀ کلیفورد دی. کانر، نقدی عمیق و تحلیلی بر وضعیت علم در ایالات متحده ارائه می‌دهد. این اثر نشان می‌دهد که چگونه علم آمریکا، به جای حرکت در مسیر بهبود زندگی بشریت، تحت سلطۀ منافع شخصی، اقتصادی و به‌ویژه اهداف نظامی قرار گرفته است. ### ایدۀ اصلی کتاب کانر بر این باور است که سرمایه‌گذاری‌های کلان شخصی و اهداف نظامی، جهت‌گیری اصلی علم در آمریکا را تعیین می‌کنند. به اعتقاد او، این روند باعث شده علم، به جای تمرکز بر رفع مشکلات بنیادی همچون فقر، بیماری و بحران‌های زیست‌محیطی، در خدمت سودجویی و توسعۀ فناوری‌های نظامی قرار گیرد؛ حال آنکه ذات و فلسفۀ علم باید در خدمت حل این معضلات باشد. ### مروری تاریخی نویسنده در ابتدای کتاب با مرور تاریخچه‌ای از علم در آمریکا، از دوران جنگ جهانی دوم تا عصر حاضر، نشان می‌دهد چگونه جنگ سرد و سپس شکل‌گیری مجموعۀ نظامی–صنعتی، مسیر تحقیقات علمی را تغییر داده و آن را به سمت اهداف خاصی هدایت کرده است. ### نفوذ نظامی در علم یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی تأثیر نظامی‌گری بر علم است. نمونه‌های بارز این نفوذ شامل توسعۀ سلاح‌های هسته‌ای، هواپیماهای بدون سرنشین و فناوری‌های جنگی است که بخش عظیمی از منابع مالی و استعدادهای علمی را به خود اختصاص داده‌اند. ### فساد علمی و نقش شرکت‌های بزرگ موضوع مهم دیگر، دخالت شرکت‌های بزرگ در روند تولید علم و پیامدهای آن است. کانر توضیح می‌دهد که چگونه این مداخلات منجر به بحران‌هایی در بهداشت عمومی، مشکلات زیست‌محیطی و در نهایت بی‌اعتمادی گسترده مردم به نهادهای علمی شده است. ### چشم‌انداز آینده علم با وجود این تصویر انتقادی، نویسنده نگاه خوش‌بینانه‌ای به امکان تغییر دارد. او معتقد است علم می‌تواند به جای منافع شرکت‌های خصوصی و نظامی، بر برطرف کردن نیازهای واقعی جامعه جهانی تمرکز کند. کانر تأکید می‌کند که اولویت‌دادن به حل بحران‌های حیاتی مانند تغییرات اقلیمی، فقر و بیماری، امکان‌پذیر است؛ به شرط آنکه در نظام تأمین مالی و هدایت تحقیقات علمی تغییرات بنیادین ایجاد شود. ### بازخورد منتقدان این کتاب به دلیل بیان روان و ساده مباحث پیچیدۀ علمی تحسین شده است. بسیاری از منتقدان آن را اثری ضروری برای شرایط کنونی علم در جهان دانسته‌اند؛ متنی که هم آگاهی‌بخش است و هم چشم‌اندازی برای بازاندیشی در مسیر علم و فناوری ارائه می‌دهد.