کتاب در کشاکش دین و دولت (جلد سخت) اثر محمد علی موحد، انتشارات ماهی

کتاب «در کشاکش دین و دولت» نوشته‌ی محمدعلی موحد، اثری علمی و انتقادی است که به بررسی رابطه‌ی دین و دولت در ایران پس از اسلام می‌پردازد. موحد در این اثر کوشیده است با رویکردی پژوهش‌محور و تحلیلی، ابعاد تاریخی و سیاسی این پیوند پیچیده را واکاوی کند. کتاب با گزارشی فشرده از سی سال نخست پس از رحلت پیامبر اکرم آغاز می‌شود و نویسنده تلاش دارد با دقت در مفاهیم و تحلیل روایت‌های مورخان تاریخی و مذهبی، تصویری قابل اعتماد و مستند از آن دوران به خواننده ارائه دهد. این دوره‌ی سی‌ساله که تا زمان صلح امام حسن (ع) و معاویه ادامه یافت، سرشار از حوادثی بود که مسیر حکومت اسلامی را دگرگون ساخت و زمینه‌ساز تحولات عمیق در ساختار قدرت و مشروعیت سیاسی گردید. «در کشاکش دین و دولت» از شش فصل تشکیل شده است. در فصل نخست، خلاصه‌ای از تاریخ صدر اسلام روایت می‌شود و نویسنده با تأکید بر رویدادهای کلیدی، بنیادهای نخستین حکومت در جهان اسلام را مورد بررسی قرار می‌دهد. فصل دوم به چگونگی راهیابی اسلام به ایران می‌پردازد؛ جایی که داستان با کودتا و قتل خسرو پرویز آغاز می‌شود و مسیر گسترش دین جدید در این سرزمین را ترسیم می‌کند. در فصل سوم، موحد به برآمدن و گسترش دیوان‌سالاری در عصر خلافت عمر اشاره می‌کند و نقش این ساختار اداری را در تثبیت قدرت سیاسی توضیح می‌دهد. فصل چهارم به حضور ایرانیان در عربستان اختصاص دارد و تلاش می‌کند جایگاه آنان در جامعه‌ی عرب و تأثیر فرهنگی و اجتماعی‌شان را روشن سازد. فصل پنجم به بررسی چگونگی حضور اعراب در ایران و پیامدهای سیاسی و فرهنگی آن می‌پردازد. سرانجام، فصل ششم به ماجرای خوارج و مسئله‌ی حکمیت اختصاص دارد؛ رخدادهایی که از مهم‌ترین لحظات تاریخ صدر اسلام به‌شمار می‌روند و بر رابطه‌ی میان دین، قدرت و مشروعیت سیاسی تأثیری عمیق بر جای گذاشتند.