کتاب مقالاتی از نسل سوم روشنفکری اثر مهدی احمدیان شیجانی، انتشارات نشر گاه

«روشنفکر کیست؟» پرسشی است که نه‌تنها جامعه در حال گذار ایرانی، بلکه فضای فکری غرب را از قرن هفدهم تاکنون به خود مشغول کرده است. بااین‌حال، اندیشه ایرانی پس از دوران مشروطه هیچ‌گاه نتوانسته تفکر را از چنگال خیابان و کنش انضمامی سیاسی رهایی بخشد؛ ازاین‌رو، روشنفکر در ایران بیش از آن‌که اندیشمند باشد، به کنشگر سیاسی بدل شده است. تا جایی که در زبان عمومی مردم، «روشنفکر بودن» مترادف با «معترض بودن» و «مخالف بودن» تعبیر می‌شود. در فضای فکری ایران، حتی اگر روشنفکر نخواهد نیز، در سایه رسوخ نوعی فهم میانه از سیاست در زندگی روزمره، ناخواسته به عرصه سیاست کشیده می‌شود. شاید همین مسئله، موجب فاصله و شکاف میان روشنفکران و پژوهشگران جدی دانشگاهی شده است. در جامعه ایران، به‌ویژه در میان طبقه متوسط که مخاطب اصلی آثار روشنفکری به شمار می‌آید، معمولاً آثار پژوهشی عمیق جای خود را به نوشته‌هایی داده‌اند که تلاش می‌کنند مفاهیم پیچیده دانشگاهی را ساده و انضمامی کنند. مجموعه «بازخوانی انتقادی مدرنیسم در ایران» در جلد دوم خود به بررسی روشنفکران نسل سوم ایران پرداخته است. نویسندگان این مجموعه متعلق به دهه چهل و اوایل دهه پنجاه خورشیدی‌اند؛ دورانی که بستری برای تقابل و گفت‌وگوی سه جریان عمده اندیشه فراهم آورد. در یک‌سو، سنت‌گرایانی چون سیدحسین نصر قرار داشتند؛ در سوی دیگر، چهره‌هایی مانند هانری کربن و اصحاب فردید، که با تأثیرپذیری از عرفان و پدیدارشناسی هایدگری، در پی بازخوانی سنت و بازگشت به آغازها بودند؛ و در سوی سوم، روشنفکرانی همچون احسان نراقی، نادر نادرپور، جلال ستاری و دیگران حضور داشتند که می‌کوشیدند مبانی معرفتی تازه‌ای در برابر ساختارهای فرهنگی سنتی ایران عرضه کنند.