کتاب تسلای فلسفه اثر بوئیتیوس، ترجمه سایه میثمی، انتشارات نگاه معاصر

کتاب «تسلای فلسفه» اثری فلسفی و ادبی از آنیسیوس مانلیوس سورینوس بوئتیوس است؛ اثری ماندگار که در قرن ششم میلادی و در زمانی نوشته شد که نویسنده در زندان و در انتظار اعدام به سر می‌برد. برخلاف دیگر نوشته‌های این متفکر برجسته‌ی قرون وسطی، «تسلای فلسفه» بر جنبه‌های انسانی فلسفه تمرکز دارد و نه بر مباحث الهیاتی. این کتاب گفت‌وگویی است میان بوئتیوس و بانوی فلسفه؛ گفت‌وگویی که در آن «فلسفه» به‌صورت بانویی خردمند، گاه خشمگین و گاه مهربان تصویر می‌شود. ساختار کتاب از بخش‌هایی تشکیل شده است که هر یک معمولاً با اشعاری آغاز می‌شود و سپس نثر فلسفی جای آن را می‌گیرد. «تسلای فلسفه» با لحنی غم‌انگیز آغاز می‌شود؛ بوئتیوس در افسردگی و اندوه ناشی از زندانی شدن و از دست دادن آزادی، ثروت و مقام خود فرو رفته است. در این میان بانوی فلسفه همچون مادری دلسوز به دیدارش می‌آید. بوئتیوس لب به گلایه می‌گشاید و از بی‌عدالتی روزگار شکایت می‌کند. او که زمانی از مقامات محترم و بانفوذ روم بود، خود را اکنون در بند اتهامی ناحق به خیانت می‌یابد. در این موقعیت بحرانی، بوئتیوس بار دیگر به فلسفه پناه می‌برد و بانوی فلسفه با سخنان آرامش‌بخش و استدلال‌های خردمندانه، او را تسلّی می‌دهد. گفت‌وگوهای میان آن دو، به‌تدریج از تسلی روحی فراتر می‌رود و به بررسی مسائلی می‌پردازد که جنبه‌ای الهیاتی و درعین‌حال انسانی دارند. در مرکز این اثر، پرسش از وجود شر و بدبختی در جهانی که تحت حکومت خدای عادل و قادر مطلق است، بوئتیوس را به چالش می‌کشد. از جذاب‌ترین جنبه‌های «تسلای فلسفه»، بررسی مسئله‌ی اختیار و جبر است. بوئتیوس می‌اندیشد که اگر خداوند عالم مطلق است و از آینده آگاه، آیا انسان‌ها در عمل دارای اراده‌ی آزاد هستند یا نه. این پرسش همچون محور اندیشه‌ی فلسفی او می‌چرخد و در گفت‌وگوی عمیق میان او و بانوی فلسفه بازتاب می‌یابد. توانایی شگفت‌انگیز بوئتیوس در درآمیختن اندوه شخصی با تأملات فلسفی، اثری پدید آورده است که هم درونی و شخصی است و هم جهانی و جاودانه. «تسلای فلسفه» نه‌تنها بازتاب جست‌وجوی انسان برای یافتن معنا در مواجهه با رنج و ناملایمات زندگی است، بلکه فراتر از زمان و مکان خود می‌رود و حکمتی ماندگار درباره‌ی ماهیت وجود، زندگی و معنای انسان ارائه می‌دهد.