کتاب موسیقی ایرانی در شعر سایه اثر مهدی فیروزیان، انتشارات هنر موسیقی

امیرهوشنگ ابتهاج (سایه)، شاعر و ترانه‌سرای بلندآوازه و از موسیقی‌شناسان آگاه ایران است. او در تاریخ رادیو، یکی از اثرگذارترین مدیران موسیقی به شمار می‌آید. ابتهاج در کنار دوستی و همکاری با برجسته‌ترین موسیقی‌دانان معاصر، در زمینه‌های آهنگ‌سازی، خوانندگی و موسیقی‌پژوهی نیز تجربه‌های ارزشمندی اندوخته است و به عنوان آرشیودار و ضبط‌کننده‌ی خصوصی آثار موسیقایی، نقشی مهم در ثبت میراث موسیقی ایرانی داشته است. کتابی که پیش‌رو دارید، نخستین جلد از طرح پژوهشی پنج‌جلدی «سایه و موسیقی» است. در این پژوهش، تأثیر موسیقی ایرانی بر سروده‌های سایه مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب شامل دو بخش اصلی است که هر یک زاویه‌ای ویژه از نسبت شعر و موسیقی در آثار سایه را روشن می‌کند. بخش نخست با عنوان «فرهنگ بسامدی واژه‌های موسیقایی»، دربردارنده‌ی تمام نمونه‌های کاربرد واژه‌ها و اصطلاحات مرتبط با موسیقی در شعر سایه است. این فصل از یک‌سو می‌تواند گزیده‌ای از شعرهای موسیقایی او به شمار رود و از سوی دیگر، نمایانگر گزارشی تحلیلی از بسامد و چگونگی استفاده‌ی این واژه‌ها در شعر اوست. در این بخش، ابیات دارای اصطلاحات موسیقایی همراه با توضیحات واژگان و ترتیب تاریخی آن‌ها آمده است؛ به این ترتیب، فصل نخست هم شرح موضوعی و هم گردآوری نظام‌مند از شعر سایه ارائه می‌دهد. بخش دوم با عنوان «ایهام‌های موسیقایی»، به تحلیل ایهام‌ها و تناسب‌های موسیقایی در شعر سایه اختصاص دارد. در این فصل، مفاهیمی همچون «سازها»، «دستگاه‌ها» و «گوشه‌ها» بررسی شده و خوانندگان ضمن آشنایی بیشتر با هنر موسیقی، به ظرافت‌های زبانی و هنری سایه در گزینش واژه‌ها و بهره‌گیری از آرایه‌های ایهامی پی می‌برند. در پایان کتاب نیز دو نمایه‌ی کاربردی تنظیم شده است: یکی در حوزه‌ی معنایی واژه‌ها و دیگری مربوط به سروده‌های سایه، که هر دو در چند جدول منظم ارائه شده‌اند تا دسترسی پژوهشگران و علاقه‌مندان به شعر و موسیقی ایرانی آسان‌تر شود.