کتاب مصیبت‌نامه اثر فرید الدین عطار نیشابوری، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات سخن

کتاب «مصیبت‌نامه» اثر فریدالدین عطار نیشابوری، منظومه‌ای عرفانی و ادبی با بیش از هفت‌هزار و پانصد بیت و سیصد و چهل حکایت است. این اثر در کنار دو شاهکار دیگر عطار، یعنی «الهی‌نامه» و «منطق‌الطیر»، از بزرگ‌ترین و ارزشمندترین آثار ادبی و عرفانی ایران به شمار می‌رود. کتاب با مقدمه‌ای آغاز می‌شود که در آن ستایش خداوند، پیامبر اکرم (ص) و خلفای زمان به‌زیبایی به نظم درآمده است. پس از این مقدمه، سالک راه حقیقت و معرفت، سفر عرفانی خود را آغاز می‌کند. عطار در قالب چهل مقاله منظوم، چهل مرحله از سیر و سلوک سالک را ترسیم می‌کند؛ مراحلی که در نهایت او را به قله خودشناسی و وصال حقیقت می‌رسانند. در میان این مقالات، حکایت‌هایی دل‌نشین و آموزنده در قالب مثنوی روایت شده‌اند که به درک مفاهیم عرفانی این منظومه عمق و روشنی بیشتری می‌بخشند. دلیل نام‌گذاری این اثر به «مصیبت‌نامه» را می‌توان در رنج و درد ژرفی جست‌وجو کرد که سالک در مسیر شناخت خویشتن و دستیابی به حقیقت متحمل می‌شود. این رنج و اندوه از آغاز تا انجام راه با او همراه است و حتی پس از رسیدن به مقصد، حیرت و سرگشتگی‌اش افزون‌تر می‌گردد. سالک در این سفر روحانی، از فرشتگان، جنیان و آدمیان یاری می‌طلبد تا پاسخ پرسش بنیادین خود را بیابد؛ پرسشی که میان دو راهی «شریعت» و «طریقت» قرار دارد. با این حال، هیچ‌یک از آن‌ها توان پاسخ‌گویی به این سؤال را ندارند. پس از گذر از بیست‌وهشت مرحله، او به پیامبران پناه می‌برد و آنان نیز در نهایت، وی را به پیامبر خاتم، حضرت محمد(ص)، راهنمایی می‌کنند. از نکات برجسته و قابل‌توجه این منظومه، توجه عطار به جنبه‌های تاریخی حکایت‌هاست. او در برخی از داستان‌های مصیبت‌نامه، همچون حکایت «نصر بن احمد»، «حسنک وزیر» و «نوح بن منصور»، به دوران پادشاهی غزنویان و سامانیان اشاره می‌کند و از خلال روایت‌های عرفانی خود، تصویری تاریخی و هنری از آن دوره‌ها ارائه می‌دهد.