کتاب فقر فلسفه اثر کارل مارکس، ترجمه وحید اسلام زاده، انتشارات اندیشه احسان

کتاب «فقر فلسفه» (به انگلیسی: The Poverty of Philosophy) اثر کارل مارکس است که در سال ۱۸۴۷ در شهرهای پاریس و بروکسل منتشر شد. نسخه اصلی این اثر به زبان فرانسوی نوشته شده و پاسخی است به دیدگاه‌های اقتصادی و فلسفی پیر-ژوزف پرودون، نظریه‌پرداز آنارشیست فرانسوی، در کتاب «فلسفه فقر» او. پیر-ژوزف پرودون (۱۸۰۹–۱۸۶۵) از اندیشمندان برجسته جریان آنارشیسم در فرانسه بود. او در کتاب گسترده خود «فلسفه فقر»، موضوعاتی مانند تاریخ شکل‌گیری روابط تولید، الزامات فعالیت اقتصادی و تأثیر این عوامل بر طبقات اجتماعی در جوامع سرمایه‌داری صنعتی را بررسی کرد. پرودون در این اثر مدعی است که سرمایه‌داری و دولت دو پدیده جدایی‌ناپذیرند و در روند تاریخی شکل‌گیری خود به یکدیگر وابسته بوده‌اند. او باور دارد پس از وقوع انقلاب سوسیالیستی و حذف مالکیت خصوصی، وجود دولت ضرورتی نخواهد داشت و مسئولیت‌های اصلی آن می‌تواند بر عهده اتحادیه‌های کارگری غیرمتمرکز گذاشته شود. از نظر پرودون، طبقه پرولتاریا نباید صرفاً ساختار دولت را دگرگون کند، بلکه باید آن را از بنیاد نابود سازد. مارکس در اواخر سال ۱۸۴۶ کتاب پرودون را مطالعه کرد و در نامه‌ای به خبرنگار روسی، آننکوف، در تاریخ ۲۸ دسامبر همان سال، نقدهای خود را بر نظریات پرودون مطرح نمود. این نامه بعدها شالوده اصلی مباحث مارکس در کتاب «فقر فلسفه» شد. او از ژانویه ۱۸۴۷ به نگارش این کتاب پرداخت و تا آوریل همان سال، اثر برای انتشار آماده شده بود. نخستین چاپ کتاب در ژوئیه ۱۸۴۷ در بروکسل و به زبان فرانسوی منتشر شد. با وجود انتشار محدود در زمان نگارش، «فقر فلسفه» تا پیش از درگذشت مارکس در سال ۱۸۸۳ به‌طور کامل منتشر نگردید. نخستین ترجمه آلمانی کتاب در سال ۱۸۸۵، و نسخه روسی آن به قلم گروه «رهایی کارگر» در سال ۱۸۸۶ به چاپ رسید. نسخه تصحیح‌شده فرانسوی کتاب نیز در سال ۱۸۹۶ توسط فردریش انگلس منتشر شد. این اثر نقطه عطفی در تاریخ فلسفه و اقتصاد سیاسی به‌شمار می‌رود و زمینه‌ساز شکل‌گیری مباحث بعدی مارکس درباره نقد اقتصاد سیاسی شد.