کتاب ایران بین دو انقلاب اثر یرواند آبراهامیان، ترجمه احمد گل محمدی، انتشارات نشر نی

یرواند آبراهامیان، تاریخ‌نگار آمریکایی‌ـ‌ایرانی، از برجسته‌ترین پژوهشگران تاریخ معاصر ایران است. مشهورترین اثر او، کتاب «ایران بین دو انقلاب» نام دارد؛ اثری که به بررسی عمیق تحولات سیاسی و اجتماعی ایران از دوران انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی می‌پردازد. آبراهامیان در این کتاب، علاوه بر تحلیل جامعه‌شناختی، تصویری روشن از ساختار قدرت، نقش طبقات اجتماعی و جریان‌های فکری در یک قرن اخیر ایران ارائه می‌دهد. کتاب «ایران بین دو انقلاب» در سه بخش اصلی و یازده فصل تدوین شده است. بخش نخست به بررسی زمینه‌های تاریخی ایران در مسیر توسعه اختصاص دارد. در بخش دوم، نویسنده به تحلیل سیاست‌ها، برخوردهای اجتماعی و تحولات بین‌المللی مؤثر بر سقوط رضاشاه و شکل‌گیری حکومت پهلوی دوم می‌پردازد. بخش سوم، مطالعه‌ای جامع بر نامتوازن‌های اجتماعی و اقتصادی دوران پهلوی دوم و عواملی است که در نهایت به شکل‌گیری انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ انجامید. آبراهامیان در نگارش این اثر پژوهشی از منابع گسترده و کمتر بررسی‌شده‌ای بهره برده است؛ از جمله اسناد دفتر هند و وزارت امور خارجهٔ بریتانیا، مذاکرات مجلس شورای ملی، و نیز روزنامه‌ها و نشریات تاریخی ایران. هدف اصلی او در این کتاب، تحلیل دقیق ساختار اجتماعی و سیاسی ایران در صد سال اخیر است. به باور آبراهامیان، گروه‌های قومی و طبقات اجتماعی مختلف نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری ایران مدرن داشته‌اند. او با تمرکز بر طبقات نوین، مانند طبقهٔ روشنفکر، نشان می‌دهد که این نیروهای اجتماعی چگونه مسیر تحولات سیاسی و فرهنگی ایران معاصر را تغییر داده‌اند. یرواند آبراهامیان به‌دلیل پژوهش‌های گسترده و دقیقش در حوزهٔ تاریخ معاصر، به‌عنوان یکی از مورخان پیش‌گام و صاحب‌سبک در مطالعهٔ ایران مدرن شناخته می‌شود. کتاب «ایران بین دو انقلاب» نخستین‌بار در سال ۱۳۶۱ شمسی (۱۹۸۲ میلادی) توسط انتشارات دانشگاه پرینستون در نیوجرسیِ آمریکا منتشر شد و تاکنون بارها در ایران تجدید چاپ گردیده است. این اثر، یکی از مهم‌ترین منابع مطالعاتی در زمینهٔ تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر به‌شمار می‌رود.