کتاب زمان و حکایت اثر پل ریکور، ترجمه مهشید نونهالی، انتشارات نشر نی

کتاب «زمان و حکایت» نوشته‌ی پل ریکور، اثری فلسفی و عمیق است که به شکلی نظام‌مند رابطه‌ی میان زمان و حکایت را بررسی می‌کند. این اثر سه‌جلدی یکی از تأثیرگذارترین پژوهش‌های قرن بیستم درباره‌ی نقش روایت در شکل‌دهی به فهم انسان از زمان است. ریکور در این مجموعه نشان می‌دهد که چگونه حکایت، درک ما از زمان را می‌سازد و چگونه خودِ زمان ساختار حکایت را تعیین و معنا می‌بخشد. ریکور بحث خود را با واکاوی «آپوریاهای تجربه‌ی زمانی» آغاز می‌کند و در این مسیر از اندیشه‌های آگوستین در کتاب «اعترافات» بهره می‌گیرد. نظریه‌ی مشهور آگوستین درباره‌ی زمان، نقطه‌ی عزیمت تحلیل ریکور محسوب می‌شود. از نظر او، زمان تنها هنگامی وجهی انسانی می‌یابد که در قالب حکایت بیان شود؛ مفهومی که ریکور آن را «دایره‌ی سالم میان زمان و حکایت» می‌نامد. ریکور برای گسترش این ایده به گفت‌وگویی نظری با کتاب «بوطیقا»ی ارسطو می‌پردازد. به باور او، روایت زمانی معنادار است که به صورت تقلیدی (می‌مسیس) زمان‌مندی را بازنمایی کند. از این راه، حکایت به تجربه‌ی انسانی از زمان شکل و نظم می‌بخشد. این قابلیت تقلیدی، محور اصلی استدلال ریکور است؛ زیرا او حکایت را ابزاری می‌داند برای پیکربندی دوباره‌ی تجربه‌ی پراکنده و آشفته‌ی ما از زمان. از دیگر مباحث کلیدی ریکور در «زمان و حکایت»، بررسی ماهیت روایی تاریخ است. او با تحلیل تاریخ‌نگاری و فلسفه‌ی تاریخ، از این ایده دفاع می‌کند که «شخصیت نهایی تاریخ، خودِ حکایت است». در این مسیر، ریکور دیدگاه‌های ساختارگرایانه و پساساختارگرایانه‌ی حاکم بر نقد و نظریه‌ی ادبی را به چالش می‌کشد و در عوض، از بازاندیشی مفهوم «تقلید» در هنر — به مثابه بازنمایی جهان بیرون — حمایت می‌کند. با این همه، کتاب «زمان و حکایت» صرفاً پژوهشی در نظریه‌ی ادبی یا تاریخ‌نگاری نیست؛ بلکه اثری فلسفی در باب ماهیت وجود انسان است. ریکور در این کتاب کوشیده است شرایط انسانی و تلاش پایان‌ناپذیر ما برای درک جهان از طریق روایت را توضیح دهد. در نهایت می‌توان گفت «زمان و حکایت» اثری بنیادین در حوزه‌های فلسفه، نظریه‌ی ادبی و تاریخ‌نگاری است و همچنان می‌تواند منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به مطالعات روایت، فلسفه‌ی زمان و تأملات در باب تجربه‌ی انسانی باشد.