کتاب جامعه‌های ماقبل صنعتی اثر پاتریشیا کرون، ترجمه مسعود جعفری، انتشارات ماهی

کتاب «جوامع ماقبل صنعتی» با عنوان فرعی «کالبدشکافی جهان پیشامدرن»، مروری جامع و قابل‌توجه بر جوامع پیشاصنعتی است. نویسنده در این اثر با تأکید بر تفاوت‌های بنیادین این جوامع با جوامع مدرن، تصویری روشن از ساختار، باورها و شیوه زیست در جهان پیشامدرن ارائه می‌دهد. هرچند بخش‌هایی از کتاب، به‌ویژه در حوزه آزمایش‌های فکری درباره‌ی تکامل سیاست و دین، تا حدی ابتدایی یا گاه بسیار ساده‌انگارانه به نظر می‌رسد و می‌تواند با تحلیل‌های ژرف‌تر بهبود یابد. دو فصل پایانی کتاب از جذاب‌ترین و تأمل‌برانگیزترین بخش‌های آن هستند. این فصول به دو پرسش اساسی می‌پردازند: نخست، چرا اروپا مسیری متفاوت از دیگر جوامع پیمود؟ و دوم، آیا همه‌ی جوامع در نهایت به مدرنیته‌ی خاص غربی پیوسته‌اند یا نه؟ این مباحث نگاهی روشنگرانه و تحلیلی تازه به روند تاریخی شکل‌گیری مدرنیته ارائه می‌دهند و خواننده را به بازاندیشی درباره‌ی تاریخ تمدن بشری دعوت می‌کنند. اساساً هنگامی که به گذشته می‌اندیشیم — چه درباره‌ی میراث ملی خود و چه تاریخ کلی بشریت — معمولاً مفروضات و تجربیات جهان مدرن را بر گذشته فرافکنی می‌کنیم. این پیش‌فرض‌ها برخاسته از تجربه‌ی ما از مدرنیته‌اند: توانایی فوق‌العاده‌ی فناوری در شکل دادن به جهان، قدرت گسترده و سازمان‌یافته‌ی دولت، و وفور نسبی مواد غذایی در جوامع پیشرفته که آن را امری بدیهی می‌پنداریم. فرهنگ امروز ما نیز شکلی یکپارچه یافته است؛ به‌گونه‌ای که کشاورزان در دورافتاده‌ترین نقاط کشور همان فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی را می‌بینند و همان موسیقی را گوش می‌دهند که مردم در شهرهای بزرگی چون منهتن دنبال می‌کنند. اقتصاد نیز چنان درهم‌تنیده شده که مزارع دیگر از خودکفایی خبری ندارند و تنها محصولی خاص را برای بازار تولید می‌کنند؛ آنها هم مانند دیگران مواد غذایی خود را از فروشگاه‌ها تهیه می‌کنند. این یکدست‌سازی اجتماعی چنان گسترده است که مردمان ایالت‌های دور از هم، از کالیفرنیا تا مِین و فلوریدا، بیش از آنکه خود را متعلق به فرهنگ محلی بدانند، «آمریکایی» احساس می‌کنند. با این حال، هنگامی که می‌کوشیم جهان‌بینی و شیوه‌ی زندگی مردم قرون گذشته را — مثلاً هم‌عصران واشنگتن یا جفرسون — درک کنیم، باید بپذیریم که تمامی این مظاهر مدرن برای آنان قابل تصور نبوده است. این بازسازی ذهنی دشوار است، زیرا مدرنیته چنان طبیعی و بدیهی جلوه می‌کند که آن را همچون هوایی که تنفس می‌کنیم، ناگزیر می‌پنداریم. کتاب کرون در این زمینه به‌مثابه آزمایشی فکری بسیار سودمند عمل می‌کند و به خواننده امکان می‌دهد تا با فاصله گرفتن از پیش‌فرض‌های دنیای مدرن، جهان پیشاصنعتی را با نگاهی دقیق‌تر و درکی عمیق‌تر بازشناسد.