کتاب واقعیت نمایی و بداهت اثر منوچهر دین پرست، انتشارات نشر کتاب پارسه

کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت: تأویل‌های ژان‌لوک نانسی از سینمای کیارستمی» نوشته‌ی منوچهر دین‌پرست، اثری است در مرز میان فلسفه و سینما که می‌کوشد پلی میان اندیشه‌های عمیق یک فیلسوف معاصر فرانسوی و جهان تصویری سینمای ایران، به‌ویژه آثار عباس کیارستمی، برقرار کند. این کتاب با رویکردی تحلیلی و تأویلی، هم برای علاقه‌مندان به نظریه‌ی فلسفی هنر و هم برای کسانی که مایل‌اند سینمای کیارستمی را در سطحی فراتر از تحلیل‌های زیبایی‌شناسانه تجربه کنند، اثری خواندنی و ارزشمند است. دین‌پرست در این اثر با بهره‌گیری از اندیشه‌های ژان‌لوک نانسی ـ فیلسوفی که همواره دغدغه‌ی رابطه‌ی بدن، تصویر، واقعیت و حضور را داشته است ـ می‌کوشد خوانشی تازه از سینمای کیارستمی ارائه دهد. او به پرسشی بنیادین می‌پردازد: واقعیت در آثار کیارستمی چگونه در برابر دوربین حضور می‌یابد و بداهت، یا همان بی‌واسطگی تجربه‌ی زیسته، چه نسبتی با زبان سینما دارد؟ کتاب نشان می‌دهد کیارستمی نه صرفاً فیلمسازی شاعر یا ناتورالیست، بلکه هنرمندی است که پرسش از «چیستی واقعیت» جوهره‌ی کار او را می‌سازد. در این میان، مفاهیم فلسفی نانسی همچون «بودن-با»، «گشودگی» و «هم‌زمانی حضور و غیاب»، به‌منزله‌ی کلیدهایی برای درک لایه‌های پنهان فیلم‌های کیارستمی عمل می‌کنند. از نظر سبکی، نثر دین‌پرست در عین تحلیلی بودن، روان و خوش‌خوان است. او مفاهیم دشوار فلسفی را به گونه‌ای در بستر تحلیل سینمایی وارد می‌کند که خواننده ضمن آشنایی با فلسفه‌ی نانسی، با جهان فیلم‌های کیارستمی نیز پیوندی تازه برقرار می‌سازد. برخلاف بسیاری از آثار فلسفه‌ی سینما که در سطحی انتزاعی باقی می‌مانند، این کتاب میان صحنه‌ها و مثال‌های عینی از فیلم‌های کیارستمی و مفاهیم فلسفی پیوندی روشن برقرار کرده است. از همین‌رو، خواننده در فرآیند مطالعه، همزمان تجربه‌ای زیبایی‌شناسانه و تأملی فلسفی را از سر می‌گذراند. هسته‌ی اصلی کتاب بر این ایده استوار است که سینما، به‌ویژه در کار کیارستمی، نه بازنمایی واقعیتی از پیش موجود، بلکه مکانی برای پدیدار شدن واقعیت در خودِ عمل فیلم‌سازی است. کیارستمی با اتکا به بداهت، حذف تزئینات و تمرکز بر عناصر ساده‌ی زندگی روزمره، لحظه‌هایی می‌آفریند که در آن جهان بی‌واسطه بر مخاطب گشوده می‌شود. در خوانش دین‌پرست، نانسی این لحظه‌ها را تجربه‌هایی میان بودن و نبودن، حضور و غیاب، واقعیت و خیال توصیف می‌کند. چنین نگاهی می‌تواند برای مخاطبانی که پیش‌تر تنها به وجه شاعرانه یا واقع‌گرایانه‌ی سینمای کیارستمی توجه داشتند، چشم‌اندازی تازه و ژرف‌تر بگشاید. پیشینه‌ی علمی نوشته‌شده نیز بر اعتبار اثر می‌افزاید. منوچهر دین‌پرست از پژوهشگران برجسته‌ی فلسفه‌ی معاصر و زیبایی‌شناسی است و پیش‌تر آثاری درباره‌ی فیلسوفان اروپایی و نسبت آنان با هنر منتشر کرده است. او در این کتاب با زبانی دقیق و در عین حال غیرسنگین، ایده‌های نانسی را به خوانندگان فارسی‌زبان منتقل کرده و آنها را در گفت‌وگویی زنده با سینمای ایران قرار داده است. بازتاب انتشار این اثر در فضای فکری و هنری ایران چشمگیر بوده است. علاقه‌مندان به سینمای کیارستمی آن را راهی برای تعمیق تجربه‌ی تماشای فیلم‌های او می‌دانند و مخاطبان فلسفه با نمونه‌ای مواجه می‌شوند که نشان می‌دهد چگونه ایده‌های انتزاعی می‌توانند در بستر هنر و فرهنگ بومی به فعلیت برسند. از این منظر، کتاب دین‌پرست نمونه‌ای درخشان از پیوند میان فلسفه‌ی معاصر اروپایی و هنر ایرانی است؛ مسیری کمتر پیموده‌شده که می‌تواند به غنای هر دو حوزه بینجامد. در نهایت، «واقعیت‌نمایی و بداهت» تنها کتابی در حوزه‌ی نقد سینما نیست، بلکه متنی است برای بازاندیشی در چیستی واقعیت، نقش تصویر و امکانات بداهت در هنر. این اثر هم مرجعی سودمند برای دانشجویان فلسفه و مطالعات سینماست، و هم دریچه‌ای تازه برای هر دوست‌دار سینمای کیارستمی. دین‌پرست با تلفیق اندیشه‌های نانسی و جهان سینمایی کیارستمی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از رهگذر تأویل‌های فلسفی، تجربه‌ای تازه از هنر به دست آورد؛ تجربه‌ای که مرز میان دیدن و اندیشیدن را در هم می‌شکند و ما را به جایی می‌رساند که واقعیت، آنگونه که هست، در بداهت خود آشکار می‌شود.