کتاب از رضاشاه تا محمدرضا پهلوی اثر هوشنگ عامری، انتشارات نشر کتاب پارسه

مطالعه آثار تاریخی در هر دوران و هر شرایطی، مایه فراغت ذهن و عبرت‌اندوزی است. حتی بخش‌های تاریک و دردناک تاریخ، از آن‌رو که پشت سر گذاشته شده و به گذشته سپرده‌اند، خود آرامشی ذهنی به همراه می‌آورد. خواندن کتاب‌هایی که داغ‌ها و حسرت‌ها را زنده می‌کنند نیز لذتی خاص دارد؛ لذتی که از رهگذر یادآوری، تأمل و شناخت روزگار گذشته حاصل می‌شود. یکی از آثاری که می‌تواند چنین احساسات دوگانه‌ای را در خواننده برانگیزد، کتاب «از رضاشاه تا محمدرضا پهلوی» است. این کتاب شامل خاطرات میرزا جوادخان عامری، معروف به معین‌الممالک، از رجال برجسته حقوقی و سیاسی دوران رضاشاه به شمار می‌رود. عامری در آغاز، مشاور حقوقی وزارت خارجه بود و سپس به سمت مدیرکل و در سال ۱۳۱۷ به مقام معاونت همان وزارتخانه رسید. در شهریور ۱۳۲۰، هم‌زمان با حمله نیروهای خارجی به ایران، به دستور رضاشاه، میرزا جوادخان عامری به عنوان وزیر کشور منصوب شد. رضاشاه در پاسخ به تردید عامری برای پذیرش این مسئولیت گفت: «تو برو وزارت کشور، سهیلی بیاید وزارت خارجه.» به این ترتیب، در دوره‌ای که کشور با مشکلاتی چون ناامنی، نابسامانی مرزها، کمبود مایحتاج مردم و افزایش غارتگری‌ها مواجه بود، معین‌الممالک مسئولیت وزارت کشور را بر عهده گرفت. او پس از آن در انتخابات مجلس شورای ملی شرکت کرد و در دوره‌های پانزدهم، شانزدهم و هفدهم مجلس – یعنی از سال‌های پرآشوب اشغال ایران در جنگ جهانی دوم تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ – حضور داشت. عامری همچنین نفر دوم هیأتی بود که به سرپرستی قوام‌السلطنه برای پایان دادن به غائله آذربایجان به شوروی سفر کرد و در مذاکرات با استالین نقش مؤثری ایفا نمود. از خلال این پیشینه می‌توان دریافت که کتاب «از رضاشاه تا محمدرضا پهلوی» حاوی چه نوع خاطرات و گزارش‌هایی است؛ یادداشت‌هایی از درون ساختار قدرت، روایت‌هایی از روزهای پرالتهاب تاریخ معاصر ایران و شاهدی از تحولات سیاسی و اجتماعی آن دوران. این اثر در هفت بخش تنظیم شده است: آخرین سال‌های سلسله قاجار، دوران خدمت در عدلیه و تلاش برای تجدد و حاکمیت قانون، برآمدن رضاخان و آغاز سلطنت رضاشاه، دوران جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، رویداد سوم شهریور و پیامدهای آن، دولت‌های کوتاه‌مدت اما دموکراتیک، و در نهایت مجلس شورای ملی و مسئله نفت.