کتاب مقدس در ادیان جهان اثر هارولد کوارد، ترجمه به یان رفیعی، انتشارات نشر کتاب پارسه

کتاب «کتاب مقدس در ادیان جهان» اثر هارولد کوارد، پژوهشی فشرده اما جامع درباره دو مفهوم بنیادی در اندیشه دینی، یعنی گناه و نجات در ادیان بزرگ جهان است. کوارد، که از پژوهشگران برجسته در حوزه مطالعات تطبیقی ادیان به شمار می‌آید، دیدگاهی گسترده از نحوه درک سنت‌های مذهبی مختلف نسبت به وضعیت انسان، ماهیت گناه و مسیرهای رستگاری یا رهایی معنوی در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. این کتاب بررسی گناه و نجات را در چارچوب پنج دین بزرگ جهان ــ مسیحیت، اسلام، هندوئیسم، بودیسم و یهودیت ــ دنبال می‌کند. هر فصل به آموزه‌ها، متون مقدس و باورهای ویژه هر دین می‌پردازد و در عین برجسته‌سازی تفاوت‌ها، جنبه‌های مشترک دیدگاه‌های دینی درباره این مفاهیم اساسی را نیز آشکار می‌سازد. در بخش «مسیحیت»، کوارد مفهوم گناه اولیه را واکاوی می‌کند؛ باوری که بر نفوذ گناه در ذات انسانی از زمان سقوط آدم و حوا دلالت دارد. در این دیدگاه، رستگاری از طریق ایمان به عیسی مسیح حاصل می‌شود؛ کسی که با فداکاری خویش، انسان را از اسارت گناه می‌رهاند. نویسنده توضیح می‌دهد که نجات در مسیحیت، هم بُعدی فردی دارد و هم جنبه‌ای جهانی، و فیض الهی، توبه و مناسک مقدس را پایه‌های آن می‌داند. در فصل مربوط به «اسلام»، گناه به‌عنوان نافرمانی از فرمان خدا معرفی می‌شود. برخلاف مسیحیت، اسلام به گناه اولیه باور ندارد، بلکه مسئولیت گناه را امری کاملاً فردی می‌داند. در این آیین، توبه صادقانه، نماز، روزه و انجام اعمال نیک، راه بازگشت به رحمت خداوند است. رستگاری یا نجات در اسلام با ایمان، عمل به ارکان پنج‌گانه و پیروی از تعالیم قرآن و سنت پیامبر اسلام تحقق می‌یابد. «هندوئیسم» دیدگاهی متفاوت عرضه می‌کند؛ در این دین، مفهوم گناه غالباً با قانون کارما، یعنی قانون علت و معلول، ارتباط دارد. اعمال نادرست یا کارمای منفی، چرخه تولد، مرگ و باززایش (سامسارا) را استمرار می‌بخشند. رهایی از این چرخه، که موکشا نام دارد، از طریق مسیرهای گوناگون مانند فداکاری (بهاکتی)، دانش (جنانا) و زیست اخلاقی بر پایه دارما ممکن می‌شود. در «بودیسم»، اگرچه واژه گناه به معنای سنتی آن مطرح نیست، اما رنج (دوکها) به‌عنوان حقیقتی بنیادین در زندگی انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. نجات یا نیروانا در این مکتب، پایان رنج و رهایی از دلبستگی‌هاست که با پیروی از مسیر هشت‌گانه ــ شامل رفتار اخلاقی، انضباط ذهنی و پرورش خرد ــ به دست می‌آید. کوارد تأکید می‌کند که دیدگاه بودایی بر جنبه‌های روان‌شناختی انسان متمرکز است و هدف آن دگرگونی آگاهی و بیداری درونی است. در «یهودیت»، گناه به معنای نقض احکام الهی و شکست در حفظ عهد با خداوند تلقی می‌شود. این دین بر ابعاد اجتماعی گناه و مسئولیت جمعی قوم یهود تأکید ویژه دارد. نجات در یهودیت با توبه (تِشوا)، وفاداری به قوانین تورات و مشارکت در سرنوشت معنوی قوم یهود پیوندی ناگسستنی دارد. کوارد نشان می‌دهد که در تفکر یهودی، جنبه‌های فردی و جمعی گناه و رستگاری در هم تنیده‌اند و معنویت، در پیوند انسان با جامعه دینی معنا می‌یابد. کتاب «کتاب مقدس در ادیان جهان» نوشته هارولد کوارد، منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به شناخت مقایسه‌ای مفاهیم گناه و نجات در ادیان بزرگ است. نویسنده با بررسی آموزه‌های معنوی مسیحیت، اسلام، هندوئیسم، بودیسم و یهودیت، نه‌تنها بر تنوع تفکر دینی تأکید می‌کند، بلکه به تلاش مشترک بشر در جست‌وجوی کمال اخلاقی و رهایی معنوی نیز می‌پردازد. این اثر روایتی روشن و پژوهشی از درک انسان در برابر خیر و شر، مسئولیت و رهایی ارائه می‌دهد و به‌عنوان راهنمایی روشنگر برای دانشجویان، پژوهشگران و عموم علاقه‌مندان به مطالعات دینی، جایگاه ویژه‌ای در میان منابع مطالعه تطبیقی ادیان جهان دارد.