کتاب سرنوشت(های)سینما اثر ژان-لوک گدار، ترجمه مینو ابوذرجمهری، انتشارات نشر کتاب پارسه

کتاب «سرنوشت(های) سینما» اثری ارزشمند است که مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای مهم با ژان‌لوک گدار را در آغاز هزاره جدید گرد آورده است؛ فیلم‌سازی که همواره مرزهای سینما را به پرسش گرفته و به‌جای پاسخ‌های قطعی، پرسش‌هایی بنیادین مطرح کرده است. این کتاب که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۲ به زبان انگلیسی منتشر شد، شامل سه مصاحبه‌ است که در اصل میان سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۱ در نشریات فرانسوی معتبری چون «کایه دو سینما» و «اکیپ» به چاپ رسیده بودند. ترجمه انگلیسی آن را جان اوتول انجام داده و امانوئل بوردو و شارل تسون در تکمیل آن همکاری داشته‌اند. درون‌مایه اصلی گفت‌وگوها، چنان‌که انتظار می‌رود، جایگاه سینما در جهانی است که فناوری دیجیتال و رسانه‌های نوظهور آن را به چالش کشیده‌اند. گدار با نگاهی پرسشگرانه می‌اندیشد که آیا سینما در حال زوال است یا تنها زبان خود را تغییر می‌دهد. او به‌ویژه در پیوند با پروژه‌های متأخرش، همچون «در ستایش عشق» و مجموعه سترگ «تاریخ(های) سینما»، توضیح می‌دهد چگونه فیلم می‌تواند حافظه و تاریخ را نه‌فقط ثبت، بلکه دگرگون کند. برای او، سینما هنری است paradoxیکال که در عین دروغ‌گویی، حقیقتی تازه را آشکار می‌سازد؛ اندیشه‌ای که به طنز مشهور او درباره این‌که «سینما دروغ می‌گوید، نه ورزش» بازمی‌گردد. از دیگر محورهای گفت‌وگوها، علاقه گدار به مقایسه سینما با حوزه‌هایی مانند ورزش، سیاست و نقد هنری است. او با چنین مقایسه‌هایی تلاش می‌کند جایگاه سینما را در بستر گسترده‌تر فرهنگ مدرن بسنجد و نشان دهد که سینما دیگر صرفاً هنر یا صنعت نیست، بلکه عرصه‌ای است که با تمام ابعاد زندگی معاصر پیوندی تنگاتنگ دارد. افزوده شدن سخنرانی جیمز مک‌نیل ویسلر با عنوان «ساعت ده» (۱۸۸۵) نیز بعدی تاریخی به این مجموعه می‌بخشد و آشکار می‌سازد که پرسش‌های گدار درباره نسبت میان طبیعت، هنر و حقیقت، ریشه در سنتی دیرپا دارند. ویژگی شاخص کتاب در بی‌واسطه بودن صدای گدار است. برخلاف نوشتارهای تحلیلی یا مقالات انتقادی، در این اثر، او با تردیدها، تأمل‌ها و حتی خودانتقادی‌هایش روبه‌روی خواننده قرار می‌گیرد. گفت‌وگوها پر از پرش‌های ذهنی و گاه بی‌سامان‌اند، اما از درخشش اندیشه و جسارت فکری سرشارند. همین ویژگی سبب می‌شود خواننده کمتر به پاسخ و بیشتر به پرسش برسد. بااین‌حال، همین پراکندگی به ظاهر ناپیوسته، دریچه‌ای است برای شناخت ذهن پرتحرک و پیچیده‌ی گدار؛ ذهنی که ساختار، زبان و فلسفه سینما را هم‌زمان زیر سؤال می‌برد. از منظر تاریخی، این مجموعه فرصتی است برای نگریستن به گدار در مرحله‌ای متأخر از کارنامه‌اش، زمانی که او درگیر بازخوانی تاریخ سینما و مواجهه با فناوری‌های نوین بود. برخی از پیش‌بینی‌هایش درباره آینده سینما شاید امروز دقیق به نظر نرسند، زیرا تحولات بعدی، مانند ظهور پخش آنلاین و شبکه‌های اجتماعی، هنوز فراگیر نشده بودند. بااین‌حال، ارزش اثر در پرسش‌گری صریح آن است؛ پرسش‌هایی که هنوز برای سینما حیاتی‌اند: رابطه سینما با حقیقت، نقش آن در حافظه جمعی و سرنوشت زبانی که پیوسته در حال دگرگونی است. در نهایت، «سرنوشت(های) سینما» نه مانیفستی تمام‌عیار، بلکه اثری برانگیزاننده و تأمل‌برانگیز است که خواننده را به اندیشیدن درباره معنای امروز و فردای سینما وامی‌دارد. این کتاب برای پژوهشگران نظریه فیلم، علاقه‌مندان به سینمای مدرن و دوستداران آثار ژان‌لوک گدار، پنجره‌ای کم‌نظیر به ذهن یکی از رادیکال‌ترین و خلاق‌ترین فیلم‌سازان قرن بیستم می‌گشاید؛ ذهنی بی‌قرار، جست‌وجوگر و همواره در حال پرسش از خود و از سرنوشت سینما.