کتاب مزارع، کارخانه‌ها و کارگاه‌ها اثر پتر کروپوتکین، انتشارات افکار

چرا کارخانه با نیروی محرکه و ماشین‌آلات خود نباید به اجتماع تعلق داشته باشد؟ همان‌گونه که پیش‌تر در مورد کارگاه‌ها و کارخانه‌های کوچک در بخش فرانسوی تپه‌های ژورا چنین بوده است. روشن است که در نظام سرمایه‌داری کنونی، کارخانه به‌نوعی نفرین روستا به شمار می‌آید؛ زیرا موجب می‌شود کودکان را به کار بیش از اندازه وادارند و مردان روستا را به گدایی و فقر بکشاند. به همین دلیل نیز بدیهی است که کارگران، در صورتی که هنوز سازمان‌های صنفی سنتی خود را حفظ کرده باشند یا کاملاً از پای درنیامده باشند، باید به هر شکل ممکن در برابر چنین وضعی ایستادگی کنند. اما در یک نظام اجتماعی عقلانی‌تر و مبتنی بر مالکیت جمعی، کارخانه با چنین موانعی روبه‌رو نخواهد بود؛ برعکس، به موهبتی برای رشد و آبادانی روستا تبدیل می‌شود. در چنین ساختاری، نیروی محرکه و امکانات تولید در خدمت جامعه قرار می‌گیرد و ثمره‌ی کار به سود همگان خواهد بود، نه به زیان آنان.