کتاب آندروماک اثر اوریپید، ترجمه مهناز خطیبی، انتشارات فراز

نمایشنامه «آندروماک»، یکی از آثار کمتر شناخته‌شده اما عمیقاً تأثیرگذار اوریپید، تراژدی‌نویس بزرگ یونان باستان، روایتی تلخ و تکان‌دهنده از رنج‌های پس از جنگ است. این تراژدی که به‌احتمال در میانه قرن پنجم پیش از میلاد نوشته شده، بخشی از سرنوشت شخصیت‌های اسطوره‌ای جنگ تروا را با تمرکز بر آندروماک، بیوه هکتور و برده نئوپتولموس، پسر آشیل، به تصویر می‌کشد. نمایش با شرح مصایب بی‌پایان آندروماک آغاز می‌شود؛ زنی نجیب و اصیل از تبار تروا که پس از مرگ شوهرش و سقوط سرزمینش، به اسارت یونانیان درمی‌آید و ناگزیر به هم‌خوابی با فرزند دشمن خود، نئوپتولموس، تن می‌دهد. در مرکز این تراژدی، تقابل نفس‌گیر میان آندروماک و هرمیونه، همسر رسمی نئوپتولموس، قرار دارد. هرمیونه، دختر جوان و پرشکوه اسپارتی، از حضور رقیب در خانه شوهر رنج می‌برد و حسادت سوزان خود را به تهدیدی مرگبار بدل می‌سازد. دخالت پدر هرمیونه، منلائوس، که با سیاست‌ورزی‌ای آمیخته به بی‌رحمی در پی نابودی آندروماک و فرزندش است، بر پیچیدگی این رویارویی می‌افزاید. تصمیم منلائوس در حذف آنان نمادی از قساوت پیروزمندان جنگ است و در محور اخلاقی نمایش نقشی بنیادین دارد. در ادامه، مداخله پیریس، پدربزرگ نئوپتولموس، و سپس خبر مرگ فجیع نئوپتولموس در معبد دلفی به‌دست اورِستِس، بُعدی تازه و هولناک به تراژدی می‌بخشد. نمایشنامه «آندروماک» تنها یک درام خانوادگی نیست، بلکه تصویری سیاسی و اخلاقی از پیامدهای جنگ، شکنندگی انسان در برابر سرنوشت، و تضاد دیرپای میان قدرت و معصومیت ارائه می‌دهد. اوریپید، همان‌گونه که در آثار دیگری چون «مده‌آ» و «هکابه» دیده می‌شود، به‌جای قهرمانان پرشکوه اسطوره‌ای، بر سرنوشت زنان رنج‌دیده و شکست‌خورده تمرکز می‌کند. او در ترسیم چهره انسانی آندروماک، پرسش‌هایی ژرف درباره عدالت، همدلی و کرامت انسانی در بستر خشونت جنگی طرح می‌کند. زبان نمایشنامه، آن‌چنان‌که در ترجمه‌ها نیز هویداست، ساده اما نافذ و سرشار از گفت‌وگوهای تند، تضادهای درونی و مونولوگ‌های پرشوری است که از دل رنج‌های زنانه سر برمی‌آورند. آندروماک با نجابت و وقاری ستودنی، ستم‌ها را تاب می‌آورد و در سکوتی دردناک، مخاطب را به داوری اخلاقی فرامی‌خواند. در فرجام، «آندروماک» نمایشی از تباهی، ستم و خشونت است، اما در ژرفای خود، فریادی آرام از مقاومت، پایداری و زیبایی انسانی را زنده نگه می‌دارد؛ اثری که هنوز پس از گذشت قرن‌ها، پژواک آن در برابر بی‌عدالتی و جنگ، طنین‌انداز است.