کتاب دیده‌ور اثر احمد فال الدین، ترجمه محمدرضا مروارید، انتشارات هرمس

کتاب «دیده‌ور» رمانی تاریخی ـ زندگی‌نامه‌ای است که به قلم «احمد فال‌الدین» در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های برجسته‌ی ادبیات عرب را به جهان معرفی کرد. ادبیات عرب همواره با پشتوانه‌ی غنی زبان و فرهنگ خود، آثار ارزشمند و ماندگاری را در شعر و نثر به وجود آورده است؛ خدمتی که تا قرن‌ها مایه‌ی افتخار عرب‌زبانان خواهد بود. با این حال، در میان چهره‌های ادبیات عرب، شخصیت ویژه‌ای وجود دارد که به باور منتقدان، مسیر رشد و شکوفایی بسیاری از نویسندگان و اندیشمندان بعدی را هموار ساخته است. این شخصیت، فیلسوف و ادیبی تواناست که از همان کودکی استعداد بی‌نظیرش در سخنوری شهرت یافت و در طول نزدیک به ۹۰ سال زندگی خود، آثار متعددی در حوزه‌های گوناگون علمی و ادبی پدید آورد. او کسی نیست جز «جاحظ» یا به نام کامل‌تر «ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ»، نویسنده و دانشمند بزرگ، که رمان «دیده‌ور» زندگی و اندیشه‌های او را روایت می‌کند. این رمان در فصول مختلف خود، تمامی مراحل حیات، بالندگی و فعالیت‌های فکری او را به تصویر می‌کشد. جایگاه جاحظ در تاریخ ادبیات عرب چنان استوار است که برخی متفکران ایرانی، او را هم‌سنگ «حافظ شیرازی» دانسته و ارزش آثارش را در ادبیات عرب مشابه آثار این شاعر بزرگ پارسی معرفی کرده‌اند. با این حال، جاحظ بیش از آنکه شاعر باشد، نویسنده‌ای برجسته در حوزه‌ی نثر است و به همین دلیل او را «پادشاه نثر عربی» نامیده‌اند. از این رو شاید قیاس مستقیم او با حافظ که چهره‌ای شاخص در شعر فارسی است، چندان درست به نظر نرسد. رمان «دیده‌ور» در سه فصل و چندین بخش تدوین شده و هر بخش به مرحله‌ای ویژه از زندگی جاحظ اختصاص دارد. نویسنده در این اثر با انتخاب دو خط روایی، داستان را پیش می‌برد: یکی رویدادهایی که در سال ۲۰۰ هجری در بصره رخ می‌دهد و دیگری حوادثی که در سال ۲۰۰۰ میلادی در دوحه‌ی قطر روایت می‌شود. این درهم‌تنیدگی دو خط داستانی، سبب می‌شود خواننده گام‌به‌گام با شخصیت جاحظ و ابعاد گوناگون زندگی و اندیشه‌ی او آشنا شود. مطالعه‌ی رمان «دیده‌ور» برای علاقه‌مندان به رمان‌های تاریخی و زندگی‌نامه‌ای جذاب و ارزشمند است؛ زیرا نه تنها تصویری روشن از زندگی یکی از بزرگ‌ترین متفکران ادبیات عرب ارائه می‌دهد، بلکه پیوندی میان تاریخ، ادبیات و اندیشه برقرار می‌کند.