کتاب طنزآوران جهان نمایش اثر یاسمینا رضا، ترجمه داریوش مودبیان، انتشارات نشر گویا

کتاب «طنزآوران جهان نمایش ۱۳» نوشته‌ی یاسمینا رضا و ترجمه‌ی داریوش مودبیان، اثری ارزشمند است که به دو نمایش‌نامه‌ی مشهور او با عناوین «هنر» و «خدای کشتار» می‌پردازد. این کتاب، مخاطب را با یکی از برجسته‌ترین نمایش‌نامه‌نویسان معاصر جهان، یاسمینا رضا، آشنا می‌کند؛ نویسنده‌ای که نامش در عرصه‌ی کمدی – درام همواره بر سر زبان‌هاست. داریوش مودبیان در این مجموعه، با تمرکز بر دو اثر شاخص از رضا، از منظر ساختار و محتوا به بررسی طنز نمایشی پرداخته و تأکید می‌کند که این مجموعه، منبعی آموزشی و تحلیلی ارزشمند برای دانش‌پژوهان، دانشجویان و فعالان عرصه‌ی تئاتر و هنر نمایش است. تئاتر امروز جهان بیش از هر زمان دیگری وام‌دار کمدی‌نویسان است. نویسنده‌ی کمدی با نگاهی تیزبین، وقایع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه را به شیوه‌ای غیرمستقیم اما مؤثر نقد می‌کند؛ گاه حتی عمیق‌تر از منتقدان اجتماعی. کمدی‌نویسان معاصر با بهره‌گیری از زبان و موقعیت نمایشی، توانسته‌اند تصویر دقیقی از جامعه و انسان امروز ارائه دهند. به بیان دیگر، آنان با خلق کاراکترها و موقعیت‌هایی هوشمندانه، طنز را وسیله‌ای برای افشا و نقد رفتارهای انسانی می‌سازند. البته هر نویسنده‌ای توانایی خلق طنز مؤثر را ندارد. نگارش طنز، به‌ویژه طنز انتقادی، کاری دشوار و هدفمند است. نویسنده‌ی طنز باید انتقادش را با رعایت مرزهای ادب بیان کند و از زبان تند و خصمانه بپرهیزد. در لایه‌های پنهان سخنان طنزنویس، اندیشه‌ای ژرف و پیامی جدی نهفته است. بی‌تردید یکی از چهره‌های شاخص این حوزه، یاسمینا رضا (Yasmina Reza) است که در کتاب «طنزآوران جهان نمایش ۱۳» با دو اثر «هنر» (Art) و «خدای کشتار» (The God of Carnage)، تمامی این ویژگی‌ها را به نمایش گذاشته است. نشر گویا با ترجمه‌ی دقیق و وفادار داریوش مودبیان، این دو اثر را به بهترین شکل در دسترس علاقه‌مندان قرار داده تا خوانندگان از مطالعه‌ی آن نهایت لذت را ببرند. نمایش‌نامه‌ی نخست، «هنر»، آزمونی فلسفی از عشق، دوستی و درک زیبایی‌شناسی است. سرژ، مردی مطلقه و دکتر، تابلویی انتزاعی به رنگ سفید را به قیمت دویست‌هزار فرانک می‌خرد. مارک، دوست و آموزگار او، از این خرید برآشفته می‌شود و تابلوی مذکور را بی‌ارزش می‌خواند. در میانه‌ی این جدال، دوست مشترکشان اوین می‌کوشد میان دو طرف آشتی برقرار کند، اما در نهایت خود به عامل اختلاف بدل می‌شود. رضا در این اثر، تأثیر زیبایی‌شناسی و هنر بر روابط انسانی را به شکلی زیرکانه نشان می‌دهد و به‌خوبی آشکار می‌سازد که اختلاف‌نظر ساده‌ای درباره‌ی یک تابلو، می‌تواند به بحرانی عمیق در دوستی‌ها دامن بزند. نمایش‌نامه‌ی دوم، «خدای کشتار»، طنزی بی‌رحمانه و هوشمندانه است که نیش تند آن مستقیماً متوجه تمدن سطحی و رفتارهای متظاهرانه‌ی انسان مدرن می‌شود. داستان از جایی آغاز می‌شود که آلن و آنت به خانه‌ی ورونیک و میشل دعوت می‌شوند تا درباره‌ی درگیری خشونت‌آمیزی میان دو پسر یازده‌ساله‌شان گفت‌وگو کنند. فردینان با چوب به برونو حمله کرده و دو دندان او را شکسته است. قرار است والدین با آرامش درباره‌ی این اتفاق صحبت کنند، اما به‌مرور شب که پیش می‌رود، گفت‌وگو به مشاجره و فریاد بدل می‌شود. دو پسر از صحنه‌ی داستان غایب‌اند، اما والدینشان در رفتاری کودکانه و نابالغانه فرو می‌روند و نقاب تمدن و متانت از چهره‌شان فرو می‌افتد. یاسمینا رضا با ظرافتی مثال‌زدنی، این چهره‌ی ریاکارانه‌ی انسان معاصر را افشا می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه در پس ظاهر آرام و متمدن، خشم و بی‌منطقی نهفته است.