کتاب ادبیات علیه استبداد اثر پترا کووی و پیتر فین، ترجمه بیژن اشتری، انتشارات نشر ثالث

ماجرای ژیواگو، روایتی دراماتیک و بی‌سابقه است که از دل پرونده‌های محرمانه شکل گرفته و نشان می‌دهد چگونه یک کتاب ممنوعه به سلاحی پنهان در دست سازمان سیا تبدیل شد؛ سلاحی در نبرد ایدئولوژیک میان شرق و غرب. در ماه مه سال ۱۳۳۵، یکی از پیشاهنگان انتشارات ایتالیایی برای دیدار با بوریس پاسترناک، بزرگ‌ترین شاعر زنده روسیه، راهی روستایی در حومه مسکو شد. او نسخه خطی تنها رمان پاسترناک را همراه داشت؛ اثری که به‌دلیل سانسور شدید، از سوی مقامات شوروی سرکوب شده بود. از همان‌جا بود که سرنوشت این اثر شگفت‌انگیز، رنگ و بوی یک رمان جاسوسی به خود گرفت. سازمان سیا نسخه روسی زبان «دکتر ژیواگو» را منتشر کرد و آن را به‌طور قاچاق وارد اتحاد جماهیر شوروی ساخت. این نسخه‌ها در مسکو و لنینگراد به‌سرعت دست‌به‌دست شدند، در بازار سیاه به فروش رسیدند و از دوستی به دوست دیگر منتقل گشتند. در مراسم خاک‌سپاری پاسترناک در سال ۱۹۶۰، هزاران نفر گرد هم آمدند تا با نویسنده‌ای وداع کنند که در برابر دولت خود ایستادگی کرده بود. این حرکت، آغاز سنت نویسندگان مخالف در شوروی به شمار رفت. کتاب «ادبیات علیه استبداد» نوشته پیتر فین و پترا کووی، با استناد به پرونده‌های سازمان سیا، پرده از نقش این آژانس در ماجرای انتشار «دکتر ژیواگو» برمی‌دارد و خواننده را به دوران پرتنش و شگفت‌انگیز جنگ سرد بازمی‌گرداند؛ دورانی که ادبیات می‌توانست قدرتی برای تغییر جهان باشد. ترجمه فارسی کتاب «ادبیات علیه استبداد» را بیژن اشتری انجام داده و این اثر توسط نشر ثالث منتشر شده است.