کتاب دختران زیرزمینی کابل اثر جنی نوردبرگ، ترجمه آیسان شموسی، انتشارات کتاب کوله پشتی

در افغانستان، جایی که فرهنگی مردسالار حاکم است و تقریباً تمام جنبه‌های زندگی اجتماعی و خانوادگی توسط مردان اداره می‌شود، تولد یک پسر مایه شادی و افتخار به شمار می‌رود، اما آمدن یک دختر اغلب نشانه بدبختی و ناامیدی تلقی می‌شود. در چنین جامعه‌ای پدیده‌ای به نام «باچه‌پوش» شکل گرفته است؛ اصطلاحی در زبان فارسی دری که به معنای «دختری که مانند پسر لباس می‌پوشد» است. باچه‌پوش به نوعی سوم از کودکان اشاره دارد؛ دختری که به طور موقت در نقش پسر پرورش می‌یابد و به این واسطه اجازه می‌یابد تا وارد دنیای بیرون شود. جنی نوردبرگ، خبرنگاری که این واقعیت پنهان را برای روزنامه نیویورک تایمز آشکار کرد، در کتاب خود با عنوان «دختران زیرزمینی کابل» روایتی زنده، تکان‌دهنده و انسانی را از زندگی دخترانی ارائه می‌دهد که در جامعه‌ای عمیقاً تبعیض‌آمیز و مردسالار مجبورند هویت خود را پنهان کنند. او در این کتاب چهره زنانی را به تصویر می‌کشد که در دنیایی بدون حق و آزادی، برای داشتن زندگی حداقلی، به تغییر ظاهر و نقش خود تن می‌دهند. کتاب «دختران زیرزمینی کابل» با شخصیت‌هایی قوی و فراموش‌نشدنی شکل گرفته است: آزیتا، نماینده زن پارلمان که ناچار می‌شود دختر چهارم خود، مهران را به‌صورت پسر بزرگ کند؛ زهرا، دختری که در نقش پسربچه‌ای نوجوان، با بلوغ و کشمکش درونی خود دست‌وپنجه نرم می‌کند و حاضر نیست بار دیگر به قالب دخترانه بازگردد؛ شکریه، زنی که بیست سال از عمر خود را به عنوان مرد گذرانده و اکنون همسر و مادر سه فرزند است؛ و نادر، مأمور پلیس مخفی که می‌کوشد هویت زنانه‌اش را پنهان نگاه دارد. در بطن این روایت احساسی و پرکشش، چشم‌اندازی تازه از فداکاری‌ها و مبارزات زنان و دختران افغانستان در دل طولانی‌ترین و خشونت‌بارترین جنگ آمریکا شکل می‌گیرد. این داستان نه‌تنها زندگی آنانی را که به عنوان «جنس ناخواسته» در افغانستان متولد شده‌اند، بلکه مسیر پیچیده و دردناک آنان را تا زمان پذیرش نقش‌های اجتماعی مطلوب جامعه دنبال می‌کند؛ زنانی که در نهایت به ازدواج، مادری و از خودگذشتگی وادار می‌شوند. کتاب «دختران زیرزمینی کابل» در چهار بخش تنظیم شده و در خلال روایت این زندگی‌های پرتنش، نگاهی انتقادی به ساختار تبعیض‌آمیز جامعه افغانستان دارد. در عین حال، این اثر، آینه‌ای از تاریخ سرکوب زنان در جوامع مشابه است و هم‌زمان با بازتاب مبارزات خاموش آنان، از مقاومت، امید و جسارت سخن می‌گوید؛ روایت زنانی که حتی در دل تاریکی، برای دیده شدن، می‌جنگند.