کتاب فیه ما فیه؛ و پیوست‌های نویافته اثر جلال الدین محمد بلخی(مولانا)، ترجمه توفیق سبحانی، انتشارات نشر کتاب پارسه

کتاب‌های صوفیان معمولاً در چهار دسته‌ی اصلی جای می‌گیرند: ۱. آثاری که به طریقت و مسائل مربوط به آن می‌پردازند، مانند «کشف‌المحجوب». ۲. تذکره‌ها و کتاب‌های مناقب، همچون «تذکره‌الاولیا»ی عطار. ۳. مجموعه مکتوبات، مانند نامه‌های عین‌القضات همدانی. ۴. ملفوظات که شامل مقالات، معارف و گاه مجالس است، نظیر «فیه ما فیه». کتاب «فیه ما فیه» بیش‌تر دربرگیرنده‌ی سخنانی است که در نشست‌های صمیمانه یا مجالسی که مولانا در آن‌ها حضور داشته، بیان شده است. این سخنان گاه از سوی افرادی مطرح می‌شد که از دیارهای دور به دیدار مولانا می‌آمدند و او در پاسخ به پرسشی، در تفسیر آیه‌ای، شرح حدیثی یا توضیح بیتی نکاتی بیان می‌کرد. در برخی موارد نیز مولانا خود موضوعی را طرح می‌کرد و درباره‌ی آن توضیح می‌داد. گروهی از شاگردان یا حاضران این گفتارها را می‌نوشتند و احتمالاً آن را بعداً مقابله و تصحیح می‌کردند. بر اساس روایتی که در یکی از نسخه‌های «فیه ما فیه» آمده است، مولانا برخی از مطالب را خود پیش‌تر یادداشت می‌کرده. در همان نسخه، کاتبی یاد کرده که بخشی از متن از خط مولانا و قسمتی دیگر از خط خلیفه‌اش، حسام‌الدین چلبی، گرفته شده است. کتاب «فیه ما فیه» بارها به چاپ رسیده و مشهورترین چاپ آن به کوشش و تصحیح استاد بدیع‌الزمان فروزانفر انجام گرفته است. این نسخه نخستین‌بار در سال ۱۳۳۰ خورشیدی از سوی انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد و چاپ دهم آن را انتشارات امیرکبیر در سال ۱۳۸۴ به بازار کتاب عرضه کرد. افزون بر این، نسخه‌هایی دیگر از «فیه ما فیه» در هند، شیراز، تهران و دیگر شهرها نیز چاپ شده است. نسخه‌ی حاضر بر پایه‌ی نسخه‌ی شماره‌ی ۲۱۱۱ کتابخانه‌ی موزه‌ی مولانا در قونیه تهیه گردیده و در کنار آن، نسخه‌ی شماره‌ی ۷۹ همان کتابخانه، نسخه‌ی شماره‌ی ۲۷۶۰ کتابخانه‌ی فاتح (تصحیح فروزانفر)، ترجمه‌ی عبدالباقی گولپینارلی، ترجمه‌ی اربری، همچنین نسخه‌ی چاپ ناشران کتب ایران و چاپ ۱۳۱۸ شیراز (وابسته به کتابخانه‌ی دکتر شفیعی) مورد مراجعه قرار گرفته است. توفیق سبحانی از پژوهشگران برجسته‌ی مولوی‌پژوهی است و در زمینه‌ی شناخت و معرفی آثار مولانا فعالیت‌های ارزشمندی داشته است. «فیه ما فیه» پنجمین و آخرین اثر مولانا به شمار می‌رود که با پیوست‌های نویافته، به تصحیح و توضیح او و با چاپی آراسته و دقیق منتشر شده است.