کتاب ماهی سیاه کوچولو (جیبی) اثر صمد بهرنگی، انتشارات عطر کاج

کتاب «ماهی سیاه کوچولو» یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار فارسی‌زبان است که به قلم صمد بهرنگی نوشته شده است. این اثر برجسته، به‌طور گسترده به‌عنوان تمثیلی سیاسی شناخته می‌شود و در دوران پیش از انقلاب ایران، انتشار آن ممنوع بود. آنچه بر ارزش این کتاب افزوده، تصویرگری هنرمندانه فرشید مثقالی است. او در سال ۱۳۵۳ (۱۹۷۴ میلادی) به‌دلیل «کمک‌های ماندگار» خود در حوزه تصویرگری ادبیات کودکان، موفق به دریافت جایزه معتبر هانس کریستین اندرسن شد. ترجمه‌های گوناگونی از این کتاب در کشورهای مختلف منتشر شده و جدیدترین ترجمه انگلیسی آن همراه با تصاویر اصلی، در سال ۲۰۱۵ به چاپ رسیده است. داستان «ماهی سیاه کوچولو» از زبان ماهی پیری روایت می‌شود که برای دوازده‌هزار فرزند و نوه‌اش ماجرای شگفت‌انگیز یک ماهی کوچک و سیاه را بازگو می‌کند. این ماهی کوچک، با شجاعت تصمیم می‌گیرد دنیایی فراتر از برکه کوچک خود را کشف کند و برای تجربه آزادی و شناخت ناشناخته‌ها، راه سفر در پیش می‌گیرد. او باور دارد که جهان چیزی بیش از برکه محدود زندگی‌اش است، پس مسیرش را تا انتهای آب دنبال می‌کند. سفر ماهی سیاه کوچولو از دل رودخانه‌ای آغاز می‌شود که به آبشاری می‌ریزد و در نهایت به دریا می‌انجامد. در طول این مسیر، با شخصیت‌های گوناگونی روبه‌رو می‌شود؛ از جمله مارمولکی دانا که راهنمایش می‌شود و پلیکانی ترسناک که مانعش می‌گردد. با وجود خطرها، ماهی سیاه کوچولو با خرد و شجاعت خود به راهش ادامه می‌دهد و ماجرای او به سفری نمادین از آزادی و آگاهی بدل می‌شود. گرچه این کتاب در ظاهر برای کودکان نوشته شده است، اما پیام‌های عمیق و استعاری آن، بزرگسالان را نیز جذب می‌کند. سال‌ها، «ماهی سیاه کوچولو» به‌عنوان بیانیه‌ای غیررسمی از سوی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران شناخته می‌شد و همچنان یکی از تأثیرگذارترین آثار ادبیات معاصر فارسی به شمار می‌آید.