کتاب مرگ سقراط اثر رومانو گواردینی، ترجمه محمدحسن لطفی، انتشارات طرح نو

پیش از او و پس از او، زندگی‌ها و مرگ‌های قهرمانانه بسیاری وجود داشته است، اما هیچ‌یک چون سقراط نبوده‌اند. سقراط نه با شمشیر و نه با نیزه جان نداد؛ مرگ او نه برای دفاع از وطن یا کشور، بلکه به عنوان محکومی که جرمش اندیشه بود رقم خورد. او با آرامش، جام زهر را نوشید و مرگ را پذیرفت. با این حال، مرگ سقراط در سال ۳۹۹ پیش از میلاد، از آن زمان تاکنون، تأثیری ژرف و پایدار بر اندیشه و فرهنگ جهان گذاشته است. این واقعه، شیوه‌ی نگاه ما به مفاهیمی چون قهرمانی و شهرت، مذهب و زندگی خانوادگی، کنترل دولت و آزادی فردی، و جدایی میان زندگی فکری و فعالیت‌های روزمره را شکل داده است؛ مفاهیمی که بعدها از ارکان اصلی فرهنگ غرب به شمار آمدند. امیلی ویلسون در کتاب خود به بررسی این واقعیت می‌پردازد که چگونه محاکمه و مرگ سقراط قدرتی عظیم و ماندگار بر ذهن و تخیل غربی داشته است. او روایت خود را با بازخوانی دیدگاه معاصران سقراط همچون ارسطوفان، گزنفون و به‌ویژه افلاطون آغاز می‌کند و تصویری جامع از مرگ سقراط به دست می‌دهد؛ تصویری که هم به عنوان یک رویداد تاریخی و هم به مثابه ایده‌آلی فرهنگی و بحث‌برانگیز مطرح می‌شود. ویلسون نشان می‌دهد که چگونه مرگ سقراط، بیش از شخصیت، کردار یا باورهای فلسفی او، هسته‌ی مرکزی روایت زندگی او را تشکیل داده است. او آثار نویسندگان، فیلسوفان و هنرمندان بزرگی چون سیسرو، اراسموس، میلتون، ولتر، هگل و برشت و دیگران را بررسی می‌کند؛ آثاری که هر یک از مرگ سقراط برای طرح پرسش‌هایی درباره‌ی قدرت، سیاست، مذهب، ماهیت اندیشه و معنای «زندگی خوب» بهره برده‌اند. این کتاب با نثری روشن و بینشی انتقادی، پژوهش گسترده ویلسون را در خود جای داده است تا نشان دهد چگونه مرگ سقراط – به‌ویژه توانایی ظاهری او در کنترل سرنوشت خویش – قرن‌ها الهام‌بخش متفکران بوده و همچنان از اهمیت عمیقی برخوردار است.