کتاب تاریخ سیاست خارجی ایران اثر روح الله رمضانی، ترجمه زینب پزشکیان، انتشارات نشر نی

کتاب «تاریخ سیاست خارجی ایران» اثر پژوهشگر برجسته «روح‌الله رمضانی» با عنوان فرعی «از صفویه تا پایان پهلوی اول (۸۷۹ تا ۱۳۲۰ شمسی)» اثری است مستند و تحلیلی که به‌صورت نظام‌مند به توصیف و بررسی روند تاریخی سیاست خارجی ایران پرداخته است. این کتاب علاوه ‌بر تحلیل انتقادی و علمی رویدادها، مجموعه‌ای ارزشمند از اسناد تاریخی و منابع معتبر را نیز در بر می‌گیرد و از این جهت یکی از مهم‌ترین آثار پژوهشی در حوزه سیاست خارجی ایران به‌شمار می‌رود. روح‌الله رمضانی در این اثر برای نخستین‌بار یک چارچوب نظری جدید با عنوان «مدل تعامل سه‌جانبه پویا» ارائه می‌کند؛ مدلی که نشان می‌دهد چگونه شرایط داخلی، محیط منطقه‌ای و نظام بین‌الملل در شکل‌گیری و تحول سیاست خارجی ایران اثرگذار بوده‌اند. وی به‌عنوان نخستین پژوهشگر آکادمیک که به بررسی سیاست خارجی در کشورهای در حال توسعه، به‌ویژه ایران، پرداخته است، با این اثر بنیان‌گذار مطالعه‌ای علمی و منسجم در حوزه «تاریخ سیاست خارجی ایران» محسوب می‌شود. در این کتاب تلاش نخبگان سیاسی کشور برای حفظ موجودیت ایران و پیگیری منافع ملی در میان شبکه پیچیده‌ای از قدرت‌های داخلی، منطقه‌ای و جهانی با رویکردی تحلیلی و آرمان‌گرایانه بررسی شده است. در فصل نخست، نویسنده به تحلیل تعامل میان عوامل داخلی، محیط خارجی و سیاست‌های کلان ایران می‌پردازد. فصل دوم به بررسی اوضاع داخلی و خارجی کشور، اتحادهای شکل‌گرفته و جنگ‌های تاریخی اختصاص دارد. در فصل سوم، مسائل مرزی ایران با امپراتوری عثمانی، روسیه و افغانستان مطرح و تحلیل شده و فصل چهارم به‌طور مختصر سیاست‌های اقتصادی در بعد خارجی را مورد توجه قرار می‌دهد. فصل پنجم کتاب درباره انقلاب مشروطه، مداخلات خارجی و تأثیر آن بر سیاست بین‌المللی ایران است، در حالی که فصل ششم به مباحث مربوط به اشغال، تفرقه و اتخاذ سیاست بی‌طرفی اختصاص یافته است. در فصول هفتم تا دوازدهم نیز موضوعاتی چون ناسیونالیسم، نفوذ کمونیسم، ظهور رضاشاه، روابط پیچیده او با اتحاد جماهیر شوروی و بریتانیا و دیگر تحولات تأثیرگذار بر سیاست خارجی ایران در این دوره به‌تفصیل بررسی شده‌اند. این کتاب بررسی عمیقی از تاریخ سیاست خارجی ایران از دوران صفویه تا پایان حکومت پهلوی اول ارائه می‌دهد و به‌دلیل رویکرد علمی، نظام‌مند و تحلیلی خود، یکی از منابع کلیدی در شناخت سیاست خارجی و تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید.