کتاب کانت و مساله آزادی اثر محمود خاتمی، انتشارات علم

هگل، فیلسوف برجسته آلمانی، جوهر فلسفه کانت را در «عقلانیت آزاد» خلاصه کرده و تعیّن عقل و تحقق اندیشه را هم‌زمان با مفهوم آزادی دانسته است. از دید هگل، اندیشه فلسفی بدون پیوند با آزادی کامل نمی‌شود و عقل تنها در عرصه آزادی به تحقق واقعی می‌رسد. کانت جایگاهی بی‌بدیل در تاریخ اندیشه آزادی دارد. او نخستین فیلسوفی بود که مسأله آزادی را به‌صورت صریح و بنیادین با مباحث اصلی متافیزیک پیوند داد و نشان داد که آزادی نه موضوعی حاشیه‌ای، بلکه مسأله‌ای مرکزی در فهم جهان و انسان است. در نظام فلسفی کانت، آزادی تنها یک مفهوم اخلاقی یا سیاسی نیست، بلکه بنیان عقلانیت و گوهر انسانیت به شمار می‌آید. او در طرح فلسفی خود به آزادی منزلتی ویژه بخشیده و آن را اساس خودآگاهی انسان و شرط امکان فهم عقلانی از وجود دانسته است.