کتاب مینوی خرد اثر احمد تفضلی، انتشارات توس

کتاب «مینوی خرد» اثری به زبان فارسی میانه است که نسخه‌های پهلوی و پازند آن، همراه با ترجمه‌هایی به زبان‌های سنسکریت و فارسی کهن (به نظم و نثر)، تا امروز باقی مانده است. این کتاب مجموعه‌ای از پرسش‌هایی است که «دانا» از مینوی خرد، یا همان روح عقل، می‌پرسد و پاسخ‌هایی که مینوی خرد به او می‌دهد. در نام کامل این اثر، واژه‌ی «دادِستان» به‌کار رفته که به‌معنای حکم، رأی یا فتوا است. کتاب در ۶۳ فصل تنظیم شده، که شامل یک دیباچه و ۶۲ بخش پرسش و پاسخ است. «مینوی خرد» به سبب دربرداشتن اشاره‌ها و نکات اساطیری، جایگاهی مهم در میان آثار ادبی و دینی دوران خود دارد. به‌گفته‌ی پژوهشگران، زمان تألیف این کتاب را احتمالاً به اواخر دوره‌ی ساسانی نسبت می‌دهند. در متن این اثر، علاوه بر آموزه‌های اخلاقی و دینی، اشاره‌هایی به نبردهای ایرانیان با ترکان و رومیان نیز دیده می‌شود. از نظر زبانی، «مینوی خرد» هیچ نشانه‌ای از تأثیر دستور یا واژگان فارسی نو ندارد و کاملاً به فارسی میانه نگاشته شده است. احمد تفضلی این کتاب را در سال ۱۳۵۴ به فارسی امروز ترجمه کرد. او پیش از انتشار ترجمه، در سال ۱۳۴۸ واژه‌نامه‌ای جامع از واژگان کتاب «مینوی خرد» فراهم آورده بود. این ترجمه و پژوهش تفضلی، نقش مهمی در شناخت دقیق‌تر زبان و اندیشه‌ی ایران باستان ایفا کرده است.