کتاب هنر و جامعه اثر روژه باستید، ترجمه غفار حسینی، انتشارات توس

کتاب «هنر و جامعه» نوشتهٔ روژه باستید، جامعه‌شناس و انسان‌شناس برجستهٔ فرانسوی، اثری کلاسیک و ماندگار در حوزهٔ مطالعات میان‌رشته‌ای هنر و علوم اجتماعی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۷۷ منتشر شد. باستید در این کتاب با تلفیق روش‌های جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی و زیبایی‌شناسی، به بررسی پیوندهای عمیق میان تولیدات هنری و ساختارهای اجتماعی می‌پردازد و می‌کوشد رابطهٔ متقابل میان هنر و جامعه را از منظری علمی و فرهنگی تحلیل کند. او تأکید می‌کند که هنر نه پدیده‌ای جدا از جامعه، بلکه بازتابی از تنش‌ها، آرمان‌ها و تحولات فرهنگی است که در بستر تاریخی معینی شکل می‌گیرند. نویسنده که آثارش بر پایهٔ پژوهش‌های گسترده دربارهٔ فرهنگ‌های آفریقایی و آفرو-برزیلی استوار است، هنر را «آینهٔ جامعه» می‌داند. هدف او فراتر از تحلیل صرف زیبایی‌شناسی آثار، تبیین نقش اجتماعی هنر در حفظ هویت جمعی، مقاومت در برابر استعمار و بازسازی روایت‌های فرهنگی است. باستید با تمرکز بر جوامع غیرغربی، به‌ویژه آفریقا و آمریکای لاتین، نقدی ضمنی بر اروپامحوری در مطالعات هنری وارد می‌کند. از دید او، هنر فعالیتی جمعی است که در بستر تعامل میان قدرت، مذهب و اقتصاد معنا می‌یابد. برای نمونه، نقاب‌های آیینی در فرهنگ‌های آفریقایی نه‌تنها اشیایی تزئینی نیستند، بلکه ابزارهایی برای ارتباط با جهان معنوی و تحکیم نظم اجتماعی به شمار می‌آیند. او نشان می‌دهد که در جوامع تحت استعمار، هنر به ابزاری برای حفظ هویت فرهنگی و مقاومت در برابر همگون‌سازی تحمیلی تبدیل می‌شود. موسیقی و رقص در جوامع آفرو-برزیلی، نمونه‌ای روشن از تلفیق سنت‌های آفریقایی با شرایط اجتماعی نوین است؛ تلفیقی که به بازتولید هویت فرهنگی در دل فشارهای تاریخی منجر می‌شود. باستید همچنین به بررسی تنش‌های ناشی از ورود هنر مدرن به جوامع سنتی می‌پردازد و استدلال می‌کند که هنرمندان این جوامع میان حفظ اصالت فرهنگی و پذیرش نوآوری‌های جهانی گرفتار نوعی «دوگانگی فرهنگی» می‌شوند. از دید او، این دوگانگی خود محرکی برای تحول هنری و اجتماعی است. او در ادامه، هنر را نه‌فقط بازتاب جامعه، بلکه نیرویی پیش‌برنده در تغییرات اجتماعی می‌داند. جنبش‌های هنری علیه نژادپرستی یا نابرابری اقتصادی – مانند موسیقی رِگه در جامائیکا – از نظر باستید، نمونه‌هایی از قدرت تحول‌آفرین هنر در برانگیختن آگاهی جمعی و تغییرات اجتماعی‌اند. در پایان باید یادآور شد که کتاب «هنر و جامعه» شامل مجموعه‌ای از مطالعات موردی متنوع و دقیق است که بُعد نظری اثر را استحکام بخشیده و در عین حال جذابیت خواندن آن را برای علاقه‌مندان به حوزه‌های هنر، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی دوچندان کرده است.