کتاب گزارش شطرنج و نهش نیو، اردشیر اثر تورج دریایی، ترجمه شهرام جلیلیان، انتشارات توس

«گزارش شطرنج و نیو اردشیر» متنی ارزشمند به زبان فارسی میانه است که درباره تاریخ و داستان پدیدار شدن دو بازی اندیشه‌برانگیز شطرنج و نَرد در دوران درخشان شاهنشاهی خسرو انوشیروان، پادشاه بزرگ، دادگر و خردمند ساسانی، نگاشته شده است. در روزگار ساسانیان، میان دو دربار ایران و هند، نامه‌هایی مبادله می‌شد که در آنها هر یک از این دو شاهنشاهی می‌کوشید برتری و افتخار مردمان و سنت‌های خود را نسبت به دیگری نشان دهد. بر پایه «گزارش شطرنج و نیو اردشیر»، هندیان برای نمایش هوش و خرد ملت خود، بازی شطرنج را اختراع کردند و با پیام به دربار ایران فرستادند تا ایرانیان را در فهم منطق و راز این بازی به چالش بکشند. اما وزرگمهر، فرزانه بزرگ ایرانی، نه‌تنها راز و منطق شطرنج را دریافت، بلکه بازی دیگری به نام نرد را نیز ابداع کرد و شخصی به نام نیو اردشیر را برای معرفی و تحویل آن نزد شاه و درباریان هند فرستاد. پادشاه و دانشمندان هندی نتوانستند منطق و مفهوم نرد را دریابند و از حل رمز آن ناتوان ماندند. بدین‌ترتیب، ایرانیان در این رقابت اندیشه‌محور بر هندیان پیروز شدند و همچون گذشته، نشانه‌ای از برتری و خرد ایران را با دریافت باج از هند نمایان ساختند. این روایت نمادین در اصل می‌کوشد برتری فرهنگی و علمی ایران ساسانی را یادآور شود و نشان دهد که پادشاه ساسانی از دیگر فرمانروایان جهان برتر و سرزمین ایران از سایر کشورها بزرگ‌تر و درخشان‌تر است. همچنین، وزرگمهر در این داستان به‌عنوان نماد خرد ایرانی و دانشی فراتر از تمامی دانشمندان جهان ستوده می‌شود.