کتاب خاکستر به خاکستر اثر هارولد پینتر، ترجمه بهرام قاسمی نژاد، انتشارات قطره

خاکستر به خاکستر، نمایشنامه‌ای تک‌پرده‌ای اثر هارولد پینتر، نخستین بار در سال ۱۳۷۵ (۱۹۹۶ میلادی) روی صحنه رفت. پینتر، که به دلیل سبک منحصربه‌فرد خود در خلق تعلیق، سکوت‌های معنادار و گفت‌وگوهای کوتاه اما چندلایه شناخته می‌شود، در این اثر فضایی وهم‌آلود و پرابهام می‌آفریند. محور اصلی نمایشنامه پرداختن به مضامینی چون خاطره، تروما و حضور دائمی خشونت در زندگی انسان است. این اثر از جمله نمایشنامه‌های مهم سال‌های پایانی دوران نویسندگی او به شمار می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه یک روایت شخصی می‌تواند به تاملی عمیق درباره تاریخ جمعی و سرنوشت بشر بدل شود. خلاصه داستان نمایشنامه خاکستر به خاکستر روایت نمایشنامه با گفت‌وگویی میان ربکا و دولین، زوجی میانسال، در فضایی خانگی آغاز می‌شود. گفت‌وگویی که در ابتدا ساده و معمولی به نظر می‌رسد، به‌تدریج رنگی نگران‌کننده می‌گیرد. ربکا از رابطه‌ای گذشته با مردی مرموز سخن می‌گوید؛ رابطه‌ای که در عین عاشقانه بودن، حالتی تهدیدآمیز داشته است. او صحنه‌هایی را به یاد می‌آورد که مرد دستانش را بر گلوی او حلقه می‌کرد یا کودکی را از مادرش جدا می‌ساخت؛ تصاویری تکان‌دهنده که بیش از یک خاطره شخصی، یادآور فجایع تاریخی و جمعی، به‌ویژه هولوکاست، به نظر می‌رسند. دولین که نقش شنونده‌ای حساس و پرسشگر را ایفا می‌کند، تلاش دارد مرز میان واقعیت و خیال را دریابد. اما هر چه بیشتر می‌پرسد، روایت ربکا مبهم‌تر می‌شود و این پرسش پررنگ‌تر که آیا ربکا از تجربه‌ای شخصی سخن می‌گوید یا صدای بی‌شمار قربانیانی را بازتاب می‌دهد که تاریخ آنان را در سکوتی تلخ فرو برده است. مضامین اصلی نمایشنامه پینتر در خاکستر به خاکستر، با بهره‌گیری از ترکیب زبان، سکوت و فضایی پرتنش، به برخی از مهم‌ترین مضامین آثار خود بازمی‌گردد: - **خاطره و تروما**: نمایشنامه نشان می‌دهد که خاطرات، به‌ویژه خاطرات سرکوب‌شده‌ی خشونت و ستم، از میان نمی‌روند بلکه در ناخودآگاه فرد و جامعه رسوب می‌کنند و به شیوه‌هایی غیرمنتظره دوباره سر برمی‌آورند. -ابهام و ناپایداری حقیقت: پینتر با ایجاد تردید در روایت، مرز میان واقعیت و حافظه را مخدوش می‌کند. مشخص نیست سخنان ربکا بازتاب تجربه‌ای شخصی است یا پژواکی از فجایعی گسترده‌تر که در حافظه جمعی بشر جای گرفته است. - قدرت و خشونت پنهان در پسِ گفت‌وگوهای ظاهراً معمولی، نمایشنامه لایه‌های پنهان خشونت را آشکار می‌سازد؛ خشونتی که ریشه در روابط انسانی، ساختارهای قدرت و تاریخ دارد.  جایگاه و اهمیت خاکستر به خاکستر این اثر از تأثیرگذارترین نمایشنامه‌های متأخر هارولد پینتر به شمار می‌رود. او در خاکستر به خاکستر با تکنیکی بی‌مانند، خشونت تاریخی و خاطره جمعی را در قالب داستانی شخصی اما جهان‌شمول بازتاب می‌دهد. گفت‌وگوهای موجز و سکوت‌های معنادار، فضایی می‌سازند که در آن سکوت گاه بیش از کلمات سخن می‌گوید. خاکستر به خاکستر تنها حکایت یک رابطه‌ی خصوصی نیست، بلکه آینه‌ای است از رنج و وحشتی که بارها در تاریخ بشر تکرار شده و همچنان در حافظه جمعی حضوری زنده دارد. پینتر با این نمایشنامه بار دیگر نشان داد که هنر او در کشف ناگفته‌ها و آشکار ساختن نیروهای پنهان در پسِ کلمات، چگونه تئاتر را به عرصه‌ای برای بازاندیشی درباره انسان و تاریخ بدل می‌سازد.