کتاب رمان و فیلم‌نامه گریز اثر جیم تامپسون، ترجمه شاهپور عظیمی، انتشارات علمی و فرهنگی

کتاب «رمان و فیلمنامه‌ی گریز» شامل دو بخش اصلی است: رمان «گریز» نوشته‌ی جیم تامپسون و فیلمنامه‌ای بر اساس همین رمان به قلم والتر هیل. سم پکین‌پا، کارگردان برجسته‌ی سینما، در سال ۱۳۵۱ (۱۹۷۲ میلادی) این فیلمنامه را به فیلمی سینمایی تبدیل کرد که در ایران با عنوان «این فرار مرگبار» اکران شد. بیست‌ودو سال بعد، در سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴ میلادی)، راجر دونالدسون نیز دومین اقتباس سینمایی از این رمان جنایی را کارگردانی کرد. رمان «گریز» داستانی پرتعلیق و جنایی از زندگی یک زوج تبهکار آمریکایی است که پس از انجام سرقتی بزرگ، تلاش می‌کنند از چنگ قانون بگریزند و خود را به مکزیک برسانند. کارتر داک مک‌کوی، مجرم حرفه‌ای و با سابقه، همراه با همسرش کارول و دو همدستش، رودی تورنتو و جکسون، نقشه‌ی سرقت از بانکی را اجرا می‌کند. قرار بر این است که پس از سرقت، در یک کمپ توریستی پنهان شوند و سپس برای همکاری با مافیای ال‌روی راهی مکزیک شوند. اما در جریان سرقت، داک مرتکب اشتباهی ناخواسته اما سنگین می‌شود که مسیر فرارشان را پرخطرتر می‌سازد و آن‌ها را درگیر زنجیره‌ای از شرارت‌های تازه می‌کند. در مسیر فرار، این زوج جنایتکار راهی کالیفرنیا می‌شوند و پس از ماجراهای بسیار، به پیشنهاد کارول به خانواده‌ی سانتیس پناه می‌برند. ماما سانتیس، رئیس این خانواده‌ی تبهکار، همواره به خلافکاران در گریز از قانون کمک می‌کند. با این حال، پناه بردن به او تنها بخشی کوچک از تلاش ناامیدانه‌ی این زوج برای رهایی است و داستان گریزِ آن‌ها به همین نقطه محدود نمی‌ماند. میان رمان و فیلمنامه‌ی «گریز» تفاوت‌هایی چشمگیر وجود دارد. شخصیت داک در رمان فردی بی‌رحم، خشن و در عین حال کاریزماتیک تصویر شده، اما در فیلم‌نامه برای افزایش باورپذیری، از میزان خشونت او کاسته شده است. یک‌سوم پایانی رمان حالتی سوررئال پیدا می‌کند و از فضای ژانر کلاسیک جنایی فاصله می‌گیرد. منتقدان ادبی آثار تامپسون را از نمونه‌های برجسته‌ی رمان‌های جنایی روان‌شناختی می‌دانند. این کتاب از شش بخش تشکیل شده است: در بخش نخست، متن کامل رمان «گریز» آمده و در بخش دوم فیلمنامه‌ی «این فرار مرگبار» که اقتباسی از همان رمان است. چهار بخش پایانی کتاب نیز عبارت‌اند از: «درباره‌ی رمان گریز و اقتباس از آن»، «نگاهی به فیلمنامه‌ی این فرار مرگبار»، «درباره‌ی جیم تامپسون، نویسنده‌ی رمان گریز» و «درباره‌ی سم پکین‌پا و آثار سینمایی‌اش». «رمان و فیلمنامه‌ی گریز» اثری جذاب و دووجهی برای دوست‌داران رمان‌های جنایی، تریلر و آثار سینمای اقتباسی است. این کتاب علاوه بر ارزش ادبی و داستانی، برای علاقه‌مندان به فیلمنامه‌نویسی ـ به‌ویژه در زمینه‌ی اقتباس ادبی ـ جنبه‌ی آموزشی و تحلیلی نیز دارد.