کتاب شاه در آینه‌ی شاه اثر بیتا عظیمی نژادان، انتشارات نگاه معاصر

نگارش این کتاب با هدف جست‌وجو برای یافتن پاسخی به این پرسش شکل گرفت که در ذهن شاه چه می‌گذشت و چه عواملی بر تصمیم‌های او اثر می‌گذاشت. با وجود وابستگی‌هایی که ایران به دولت‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده آمریکا داشت، و با آن‌که سیاست‌های کلان کشور معمولاً با سیاست‌های پیشنهادی آمریکا هم‌سو بود، فرض اساسی این پژوهش بر آن است که بخش قابل توجهی از اقدام‌ها و تصمیم‌های شاه برخاسته از اراده و خواست شخصی او بوده است. برای دستیابی به پاسخ این پرسش، بهترین روش، بررسی و تحلیل اندیشه‌های شاه از خلال گفته‌ها، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های او درباره‌ی مناسبت‌ها، رخدادها، پدیده‌های اجتماعی و سیاسی، موقعیت‌ها و بحران‌های گوناگون دوران سلطنتش تشخیص داده شد. در این بررسی تلاش شده است تا با نقل دقیق رویدادهای تاریخی هر مقطع زمانی، دیدگاه‌ها و گفته‌های شاه نیز در همان چارچوب زمانی آورده شود تا امکان مقایسه و درک روشن‌تری از شیوه‌ی تفکر و نگرش او در مواجهه با تحولات مختلف فراهم آید. تمام بیانات، سخنرانی‌ها، پیام‌ها و مصاحبه‌های شاه که در روزنامه‌های آن دوران به چاپ رسیده، در مجموعه‌ای یازده‌جلدی از سال ۱۳۱۵ تا ۱۳۵۶ گردآوری شده است و این مجموعه یکی از مهم‌ترین منابع این پژوهش به شمار می‌آید. افزون بر این منبع ارزشمند و جامع، کتاب‌هایی که به قلم خود شاه نوشته شده و نیز مصاحبه‌هایی که به‌صورت مستقل در قالب کتاب منتشر گردیده، از دیگر منابع اصلی تحقیق بوده‌اند. مصاحبه‌ها و گفته‌های شاه در سال ۱۳۵۷ نیز از روزنامه‌ی کیهان استخراج شده است. این پژوهش به مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها و بیاناتی می‌پردازد که در داخل ایران منتشر شده‌اند. مصاحبه‌هایی که در خارج از کشور انجام گرفته و ترجمه‌ی فارسی آن‌ها در دسترس نبوده، به دلیل محدودیت در دسترسی در این تحقیق لحاظ نشده است. با این حال، از آن‌جا که مواضع و دیدگاه‌های شاه در دوره‌های مختلف به‌طور مکرر در سخنان و مصاحبه‌های او تکرار شده، این کاستی خللی در روند پژوهش و نتیجه‌گیری نهایی وارد نمی‌کند.