کتاب رساله‌ای در باب مدارا و بردباری اثر ولتر، ترجمه احسان دستغیب، انتشارات مهراندیش

کتاب «رساله‌ای در باب مدارا و بردباری» که به دنبال پرونده مرگ ژان کالاس نوشته شد، به زندگی و سرنوشت تاجر پروتستان فرانسوی می‌پردازد که به اتهام قتل پسرش، مارک آنتوان، برای جلوگیری از تغییر مذهب او به کاتولیک، محاکمه شد. کالاس در تاریخ ١٠ مارس ١٧٦٢، پس از تحمل شکنجه در شهر تولوز، اعدام شد، اما هرگز به جرم خود اعتراف نکرد و تا پایان بی‌گناهی‌اش را حفظ کرد. ولتر، فیلسوف نامدار فرانسوی، از بی‌عدالتی آشکار این پرونده عمیقاً متاثر شد و کارزاری گسترده، هم در سطح عمومی و هم به‌صورت خصوصی، برای تبرئه ژان کالاس آغاز کرد. او با این اقدام، تعصب مذهبی و کاتولیسیسم افراطی را به چالش کشید و به دفاع از آزادی عقیده و مدارا در برابر تعصب پرداخت. در سال ١٧٦٥، پس از دخالت پادشاه و بازنگری پرونده در دادگاهی دیگر، ژان کالاس رسماً پس از مرگ تبرئه شد و خانواده‌اش مبلغ ٣٦ هزار فرانک غرامت دریافت کردند. ولتر نگارش این اثر را در ٢ ژانویه ١٧٦٣ به پایان رساند و کتاب در آوریل همان سال به‌وسیله برادران کرامر در ژنو منتشر شد. نسخه‌های نخستین اثر به دست گیرندگان برگزیده‌ای چون مادام دو پامپادور، وزیران شورای خصوصی فرانسه، پادشاه پروس و شماری از شاهزادگان آلمانی رسید. توزیع عمومی کتاب از اکتبر ١٧٦٣ آغاز شد، اما انتشار آن به‌سرعت ممنوع گردید. با وجود این ممنوعیت، «رساله‌ای در باب مدارا و بردباری» توانست راه خود را به میان مردم باز کند و در پاریس و سراسر اروپا به اثری بسیار محبوب و تأثیرگذار بدل شود. بیش از دو قرن بعد، در ژانویه ٢٠١٥، پس از حادثه تیراندازی در دفتر نشریه شارلی ابدو، گزارش شد که این کتاب همچنان الهام‌بخش جامعه فرانسه است و بیش از ٢٥٠ سال پس از نخستین انتشار، به پرفروش‌ترین کتاب کشور تبدیل شده است.