کتاب تقدیر ما تدبیر ما اثر مصطفی ملکیان، انتشارات نگاه معاصر

کتاب «تقدیر ما تدبیر ما» اثر «مصطفی ملکیان» اثری است که به بررسی مبانی نظری اصلاحات و مفهوم اصلاح‌طلبی می‌پردازد. ملکیان در آغاز کتاب، اصلاح‌طلبی را به‌عنوان حمایت از تغییرات اجتماعی از راه‌های دموکراتیک، صلح‌آمیز و تدریجی تعریف می‌کند. به باور او، هرگونه دگرگونی اجتماعی باید بر پایه‌ی مردم‌سالاری و از مسیر روش‌های دموکراتیک انجام گیرد. وی تأکید می‌کند که این تحولات باید مسالمت‌آمیز، بدون اتکا به خشونت و در روندی پیوسته و تدریجی تحقق یابد، نه به‌صورت ناگهانی و دفعی. مصطفی ملکیان در ادامه‌ی کتاب «تقدیر ما تدبیر ما»، مخالفان اصلاحات را به دو گروه تقسیم می‌کند: گروه نخست شامل کسانی است که با هرگونه تغییر مخالف‌اند و خواهان حفظ وضعیت موجود هستند. این افراد، به تعبیر ملکیان، گذشته‌گرا محسوب می‌شوند؛ زیرا یا در پی پایداری شرایط کنونی‌اند یا مایل‌اند دستاوردهای اصلاحی را لغو کرده و به گذشته بازگردند. گروه دوم، افرادی هستند که با شیوه‌های غیردموکراتیک تغییر موافق‌اند؛ یعنی کسانی که اصلاحات را از بالا و با اعمال زور و خشونت دنبال می‌کنند و به تغییرات ناگهانی و غیردرجه‌ای باور دارند. ملکیان این دسته را نیز از مخالفان واقعی اصلاح‌طلبی می‌داند. در بخش دیگری از کتاب «تقدیر ما تدبیر ما»، مصطفی ملکیان به مسئله‌ای بنیادین اشاره می‌کند: مبانی نظری اصلاح‌طلبان و پیش‌فرض‌های فکری آنان. او بر این باور است که اصلاح‌طلبی بر فرضی اساسی استوار است؛ اینکه وضعیت موجود مطلوب نیست و باید بهبود یابد. این نارضایتی، انگیزه‌ی اصلی اصلاح‌طلبان برای تلاش در جهت تغییر است. بااین‌حال، پرسش مهمی که ملکیان مطرح می‌کند آن است که این تغییرات باید با چه اصول و تدابیری صورت گیرد تا وضعیت نامطلوب کنونی به شرایطی بدتر منتهی نشود. بررسی این پرسش و تحلیل چگونگی اجرای اصلاحات، از محورهای اصلی اندیشه‌ی «مصطفی ملکیان» در کتاب «تقدیر ما تدبیر ما» است.